To już plaga nawet w przedszkolach: 5 alarmujących oznak, że twoje dziecko może być iPad kidem
Jako dziennikarka od lat zajmująca się tematyką parentingową myślałam, że widziałam już wszystko. Jednak to, co obserwuję w ostatnich miesiącach w szatniach szkolnych i na placach zabaw, budzi we mnie autentyczny lęk.
Termin „iPad kid” przestał być tylko złośliwym określeniem z internetowych forów. To diagnoza generacji, która szybciej nauczyła się przesuwać palcem po ekranie niż wiązać sznurowadła. Granica między ratowaniem się tabletem w kryzysowej sytuacji a wychowaniem „cyfrowego dziecka” jest naprawdę bardzo cienka. Jak rozpoznać, że problem dotyczy twojego dziecka? Oto 5 alarmujących sygnałów. 1. Agresja po „odłączeniu wtyczki”, czyli dopaminowy głód To nie jest zwykły bunt dwulatka czy foch przedszkolaka. To czysta furia, która przypomina reakcję u osoby uzależnionej. Jeśli twój maluch wpada w histerię, rzuca zabawkami lub staje się agresywny tylko dlatego, że czas na bajkę się skończył, to znak, że jego układ nagrody został przebodźcowany. Podczas oglądania szybkich animacji mózg jest zalewany dopaminą. Kiedy zabierasz ekran, poziom tego hormonu drastycznie spada, a dziecko fizycznie cierpi. Tablet stał się dla niego emocjonalnym smoczkiem, bez którego świat jest nie do zniesienia. 2. Zanik wyobraźni i nieumiejętność twórczej nudy Patrzyłaś kiedyś, jak twoje dziecko bawi się klockami? iPad kids coraz częściej mają z tym problem. Zamiast budować zamki, siedzą przed stertą zabawek i wyglądają na... znudzone. Ich wyobraźnia została uśpiona przez gotowe obrazy podane na tacy. Na ekranie wszystko dzieje się samo − postacie skaczą, śpiewają, kolory się zmieniają. Jeśli zabawa w świecie rzeczywistym wymaga wysiłku intelektualnego lub wykreowania czegoś z niczego, dziecko poddaje się po minucie, bo jego mózg domaga się pasywnej stymulacji. 3. Problemy z koncentracją i cyfrowa mgła Czy twoja pociecha potrafi skupić się na czytanej bajce przez 10 minut bez wiercenia się? iPad kids żyją w swoistej „mgle”. Są fizycznie obecne, ale myślami tkwią w świecie gry lub ulubionego YouTubera. Ich wzrok często błądzi, a skupienie uwagi na jednej, statycznej czynności (jak malowanie czy układanie puzzli) staje się dla nich zadaniem ponad siły. Algorytmy przyzwyczaiły ich do zmiany bodźca co kilka sekund − czas rzeczywisty płynie dla nich zbyt wolno. 4. Trudności w odczytywaniu emocji i relacjach W relacjach z rówieśnikami takie dzieci bywają wycofane lub skrajnie impulsywne. Nie potrafią odczytywać subtelnych sygnałów niewerbalnych, takich jak wyraz twarzy czy ton głosu kolegi, ponieważ ich głównym partnerem do interakcji był tablet. Algorytm zawsze dostarcza to, co dziecko lubi, i nie stawia oporu. W prawdziwym życiu rówieśnik może powiedzieć „nie”, co dla dziecka wychowanego przed ekranem jest barierą nie do przejścia, prowadzącą do konfliktów i izolacji. 5. Regres motoryki małej i sprawności dłoni Nauczycielki w przedszkolach alarmują: dzieci świetnie radzą sobie z gestem przesuwania po ekranie, ale mają ogromny problem z trzymaniem kredki, pędzla czy używaniem nożyczek. Ich dłonie są zaprogramowane na dotyk płaskiej powierzchni, a nie na manipulację przedmiotami w świecie 3D. Mięśnie dłoni nie rozwijają się prawidłowo, co w przyszłości skutkuje problemami z nauką pisania i koordynacją ręka-oko. To fizyczny dowód na to, jak bardzo ekrany utrudniają naturalny rozwój dziecka. Jak odzyskać dziecko z rąk algorytmów? Drogie mamy, ten tekst to nie oskarżenie, ale apel o przebudzenie. Technologia nie jest zła, ale w rękach kilkulatka bez kontroli staje się niszczycielska. Jeśli widzisz te oznaki u swojego dziecka, czas na radykalne kroki. Odłóż telefon, schowaj tablet do szafy i pozwól dziecku na tę zbawienną nudę. Wyjdźcie do lasu, ulepcie coś z plasteliny, poczytajcie książkę. Odzyskajmy nasze dzieci z rąk algorytmów, zanim ich jedynym oknem na świat stanie się podświetlana matryca. Zobacz też: Jak ograniczyć dziecku telefon bez awantury w domu: 5 zasad do wprowadzenia „na już”
To kluczowa umiejętność, by wychować silne psychicznie dziecko. Rodzice o niej zapominają
Możesz zapisać dziecko na najdroższe zajęcia dodatkowe w mieście, ustalać limity na bajki czy telefon, zachęcać do nauki, rozwijać jego zainteresowania. Żadna z tych rzeczy nie sprawi jednak, że dziecko będzie silne psychicznie i pewne siebie.
Rodzice chcą dla dzieci jak najlepiej – by radziły sobie w życiu, osiągały sukcesy i były odporne na trudności. Jednak jak podkreśla psycholożka i badaczka świadomego rodzicielstwa Reem Raouda, zabierają się do tego od złej strony. Jej badania pokazują coś bardzo ważnego, co często umyka rodzicom: pewność siebie i odporność psychiczna biorą się przede wszystkim z tego, czy dziecko umie zarządzać swoimi emocjami i czy czuje się bezpiecznie, będąc sobą. Ekspertka zauważa, że współcześni rodzice często koncentrują się na wynikach – ocenach, osiągnięciach, zachowaniu. Tymczasem to nie one są fundamentem zdrowego rozwoju emocjonalnego. Kluczowe jest coś znacznie bardziej podstawowego: relacja z dzieckiem i to, czy czuje się w niej akceptowane. Pod buntem, złością czy trudnym zachowaniem bardzo często kryje się dziecko, które nie czuje się komfortowo, wyrażając swoje emocje i potrzeby. To oznacza, że zamiast skupiać się wyłącznie na zachowaniu, warto zajrzeć głębiej – do tego, co dziecko naprawdę przeżywa. Pomóc w tym może 6 strategii polecanych przez Raoudę. 1. Nie przyspieszaj emocji dziecka Rodzice często chcą szybko „naprawić” sytuację: uspokoić, pocieszyć, rozwiązać problem. Tymczasem dziecko potrzebuje czegoś odwrotnego – obecności. Zamiast mówić „już dobrze”, warto powiedzieć: „Widzę, że jesteś bardzo zdenerwowany. Jestem tu z tobą”. To uczy, że nie ma złych i dobrych emocji, wszystkie są potrzebne i można je w spokoju przeżyć bez strachu, że zostanie się odrzuconym. 2. Pozwól dziecku samodzielnie definiować swoje uczucia Komunikaty typu „Przecież dopiero co jadłaś, a już mówisz, że jesteś głodna?” czy „Nie przesadzaj, to nie jest powód do złości” podważają wewnętrzne doświadczenia dziecka. Ekspertka podkreśla, że lepiej zapytać: „Co czujesz?” i naprawdę posłuchać odpowiedzi. To buduje zaufanie do samego siebie. 3. Odróżniaj dziecko „grzeczne” od dziecka bezpiecznego emocjonalnie Cudzysłów nie jest przypadkowy: w końcu co to w ogóle znaczy „grzeczne” dziecko? Psycholożka zwraca uwagę, że posłuszne dzieci nie zawsze są tymi, które czują się bezpiecznie. Często nauczyły się tłumić emocje, by utrzymać relację. Z kolei dziecko, które potrafi wyrazić złość czy sprzeciw, często ma większe poczucie bezpieczeństwa. 4. Przestań oceniać, zacznij zauważać Zamiast oceniać („świetnie”, „źle się zachowałeś”), lepiej opisywać i okazywać ciekawość. „Widzę, ile pracy w to włożyłeś” albo „Co teraz czujesz?” – takie komunikaty pomagają dziecku budować kontakt ze sobą i pracować nad wewnętrzną motywacją, a nie uzależniać się od oceny z zewnątrz. 5. Nie każda sytuacja wymaga reakcji Rodzice często czują potrzebę natychmiastowego komentowania, tłumaczenia czy poprawiania. Tymczasem dziecko potrzebuje też przestrzeni na samodzielne przeżywanie emocji. Cisza i czuła obecność są równie ważne jak rozmowa. 6. Pracuj nad własnymi emocjami Dzieci bardzo szybko wyczuwają, czy spokój rodzica jest autentyczny. Dlatego – jak podkreśla Raouda – warto przyglądać się swoim reakcjom. Zadać sobie pytanie: „Dlaczego to mnie tak porusza?” i zatrzymać się, zanim się zareaguje. To pozwala przerwać schematy, które często powielamy automatycznie. To, co robisz dziś, buduje przyszłość dziecka Poczucie bezpieczeństwa w relacji z rodzicem ma ogromny wpływ na to, jakim dorosłym stanie się dziecko. To właśnie w domu uczy się, czy jego emocje są ważne, czy może powinno je ukrywać. Codzienne, pozornie drobne sytuacje – rozmowy przy stole, reakcje na złość, sposób, w jaki słuchasz – tworzą fundament jego przyszłego funkcjonowania. Dziecko, które czuje się bezpiecznie w wyrażaniu siebie, ma większą szansę wyrosnąć na osobę odporną, pewną siebie i świadomą swoich potrzeb. To nie perfekcyjne wychowanie robi największą różnicę. To relacja, w której dziecko naprawdę może być sobą. Źródło: cnbc.com Zobacz także: Psycholog radzi: „Gdy dziecko wpada w złość, zachowaj się jak komentator piłki nożnej”
„Wychowujemy pokolenie niezdarnych dzieci, które nie obronią ojczyzny”. Pedagog ostro o nawyku rodziców
Coraz częściej mówi się o tym, że dzieci nie radzą sobie z prostymi, codziennymi zadaniami. I choć trudno to przyznać, źródło tego problemu może być bliżej, niż nam się wydaje.
Siedziałam ostatnio przy stole z moimi dziećmi i patrzyłam, jak próbują złożyć najprostszą zabawkę. Instrukcja była banalna, kilka elementów, nic skomplikowanego. Po trzech minutach usłyszałam: „Mamo, zrób to za mnie”. I złapałam się na tym, że już wyciągam rękę. Wtedy przypomniały mi się słowa pedagoga, które niedawno usłyszałam w jednej z rozmów na YouTubie. Mocne, może nawet przesadzone – ale niepokojąco trafne. Dzieci, które szybko się poddają Profesor Mariusz Jędrzejko mówi wprost: wychowujemy pokolenie dzieci, które nie radzą sobie z najprostszymi wyzwaniami. I choć brzmi to jak przesada, trudno nie zauważyć, że coś się zmieniło. „Proszę dać dzisiaj dziecku młotek i gwoździe” – mówi. I to zdanie wraca do mnie jak echo. Bo przecież jeszcze niedawno dzieci same kombinowały, próbowały, czasem coś popsuły, czasem się uderzyły, ale uczyły się w działaniu. Dziś? Często nawet nie zaczynają. Widzę to nie tylko u swoich dzieci, ale też u ich rówieśników. Kiedy pojawia się trudność, pierwszą reakcją nie jest próba rozwiązania problemu, tylko wycofanie. Albo… szukanie dorosłego, który zrobi to za nich. I tu zaczyna się nasza rola. View oEmbed on the source website Rodzice, którzy robią za dużo Nie oszukujmy się – my, rodzice, bardzo często wyręczamy dzieci. Z miłości, z pośpiechu, ze zmęczenia. Łatwiej jest włożyć buty dziecku, niż czekać, aż zrobi to samo. Szybciej posprzątać pokój, niż tłumaczyć po raz kolejny, gdzie co powinno leżeć. Prościej jest zrobić coś „na już”, niż uczyć cierpliwości. Tylko że w ten sposób odbieramy dzieciom coś znacznie ważniejszego niż chwilowy komfort. Odbieramy im poczucie sprawczości. Profesor zwraca uwagę, że kiedy pojawia się wysiłek – fizyczny czy psychiczny – dzieci często nie widzą w nim sensu. Sprzątanie? Po co. Naprawianie czegoś? Lepiej kupić nowe. Trudne zadanie? Lepiej odpuścić. Brzmi znajomo? Ja sama złapałam się na tym, jak często mówię: „Daj, zrobię szybciej”. I choć robię to w dobrej wierze, efekt jest odwrotny do zamierzonego. Samodzielność nie bierze się znikąd Prawda jest taka, że samodzielności nie da się nauczyć „na sucho”. To nie jest coś, co dziecko przyswoi z rozmów czy pouczeń. To coś, czego musi doświadczyć. Upadając. Próbując jeszcze raz. Zmagając się z czymś, co nie wychodzi od razu. I choć czasem boli patrzenie, jak dziecko się frustruje, wiem jedno – to właśnie w tych momentach dzieje się najwięcej. Nie wtedy, gdy wszystko idzie gładko. Nie wtedy, gdy ktoś zrobi coś za nie. Tylko wtedy, gdy musi się wysilić. Coraz częściej myślę o tym, jak znaleźć złoty środek. Między wsparciem a wyręczaniem. Między troską a nadopiekuńczością. Bo przecież nie chodzi o to, żeby nagle rzucić dziecko na głęboką wodę. Chodzi o to, żeby być obok – ale nie zamiast. I może właśnie o tym są te mocne słowa pedagoga. Nie o straszeniu przyszłością, ale o przypomnieniu, że dzieci potrzebują nie tylko miłości i bezpieczeństwa. Potrzebują też przestrzeni, by się zmagać. I by uwierzyć, że naprawdę potrafią. Zobacz też: Jak ograniczyć dziecku telefon bez awantury w domu: 5 zasad do wprowadzenia „na już”
Zdjęcia dzieci w relacjach wcale nie znikają po 24 godzinach. 1 błąd rodziców może słono kosztować
Relacje w mediach społecznościowych wydają się niewinne, szybkie i bezpieczne. Ale to, co publikujemy „na chwilę”, może zostać z dzieckiem na długo – znacznie dłużej, niż byśmy chcieli.
Przyznam szczerze – sama to robiłam. Szybkie zdjęcie, uroczy moment, kilka kliknięć i już jest w relacji. Przecież to tylko story. Zniknie za 24 godziny. Tak sobie powtarzałam. Do momentu, kiedy ktoś znajomy powiedział mi coś, co naprawdę mnie zatrzymało: „Ale wiesz, że to wcale nie znika?”. I nagle spojrzałam na to wszystko zupełnie inaczej. Relacje nie znikają naprawdę – internet pamięta więcej, niż myślisz To jedno z największych złudzeń naszych czasów. Że coś wrzucone „na chwilę” jest bezpieczne. Że skoro platforma usuwa relację po 24 godzinach, to temat się zamyka. Tylko że nie. Każdy może zrobić zrzut ekranu. Każdy może zapisać zdjęcie, nagrać ekran, udostępnić dalej. I często robi to bez naszej wiedzy. Nie mamy kontroli nad tym, gdzie trafiają te zdjęcia. Kto je widzi. Co z nimi zrobi. A przecież mówimy o wizerunku naszych dzieci. „Przecież to tylko znajomi” – największa pułapka rodziców Znam ten argument aż za dobrze. Sama go używałam. „Mam zamknięty profil.” „To tylko znajomi.” „Przecież wiem, kto to ogląda.” Ale czy na pewno? Lista znajomych często rośnie latami. Są tam osoby z pracy sprzed dekady, znajomi znajomych, ludzie, których ledwo pamiętamy. A czasem… osoby, których nie znamy wcale. I to jest moment, w którym robi się naprawdę niepokojąco. Bo zdjęcie dziecka trafia nie tylko do bliskich. Trafia do szerokiego grona odbiorców, nad którym nie mamy realnej kontroli. A internet nie zapomina. Konsekwencje publikowania zdjęć dzieci – teraz i za kilka lat Najtrudniejsze w tym wszystkim jest to, że skutki nie zawsze widać od razu. Dziś to „tylko” zdjęcie z wakacji, zabawna sytuacja, śmieszna mina. Coś, co wydaje się niewinne. Ale za kilka lat? Dziecko dorasta. Zaczyna budować swoją tożsamość, relacje, poczucie prywatności. I nagle okazuje się, że jego zdjęcia krążą w sieci. Możliwe konsekwencje? utrata prywatności – dziecko nie ma wpływu na to, co o nim krąży w internecie, ośmieszenie lub zawstydzenie – szczególnie jeśli publikujemy kompromitujące sytuacje, wykorzystanie zdjęć przez obce osoby – w skrajnych przypadkach także w nieodpowiedni sposób, cyberprzemoc – zdjęcia mogą stać się pretekstem do wyśmiewania wśród rówieśników, brak kontroli nad wizerunkiem w przyszłości – coś, co dziś wydaje się niewinne, może wrócić w najmniej odpowiednim momencie. I jeszcze jedna rzecz, o której rzadko myślimy: dziecko nie wyraziło na to zgody. Bo było za małe, żeby zrozumieć, co to znaczy publikacja w internecie. Jak publikować odpowiedzialnie – kilka zasad, które zmieniły moje podejście Nie chodzi o to, żeby wpaść w panikę i przestać dzielić się czymkolwiek. Chodzi o świadomość. Dla mnie przełomem było zadanie sobie jednego pytania: czy moje dziecko za kilka lat będzie chciało, żeby to zdjęcie było w sieci? Od tego momentu zmieniłam kilka rzeczy: publikuję rzadziej, unikam pokazywania twarzy wprost, nie wrzucam zdjęć, które mogą zawstydzać, regularnie „czyszczę” listę znajomych, zastanawiam się dwa razy, zanim kliknę „opublikuj”. I wiecie co? To daje spokój. Bo nagle okazuje się, że nie wszystko musi być pokazane. Że nie każdy moment musi trafić do internetu. Niektóre rzeczy mogą zostać tylko nasze. Patrzę dziś na to wszystko z większą uważnością. I choć wciąż zdarza mi się coś opublikować, robię to inaczej. Z myślą nie o sobie, ale o dziecku. Bo ono kiedyś dorośnie. I będzie żyło z tym, co dziś – często bezrefleksyjnie – wrzucamy do sieci. A ja naprawdę chcę, żeby miało wybór. Zobacz też: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko
Te dzieci mają już dość. 5 alarmujących oznak przeciążenia ekranami
Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda normalnie – dziecko spokojnie siedzi, jest zajęte, nie marudzi. Ale są sygnały, które pokazują, że coś zaczyna wymykać się spod kontroli.
Pamiętam dzień, w którym coś mnie zaniepokoiło. Moje dziecko siedziało obok mnie, wpatrzone w ekran. Cisza, spokój, żadnych kłótni, żadnego „nudzi mi się”. Teoretycznie idealnie. A jednak miałam dziwne poczucie, że coś jest nie tak. Zaczęłam się przyglądać uważniej. Nie tylko temu, ile czasu spędza przed ekranem, ale też… jak się wtedy zachowuje. I co dzieje się później. Bo prawda jest taka, że przeciążenie ekranami nie zawsze wygląda dramatycznie. Czasem przychodzi po cichu. I daje znaki, które łatwo zignorować. 1. Dziecko rozdrażnione po ekranie – pierwszy sygnał przeciążenia Zauważyłam, że po wyłączeniu bajki czy gry nastrój mojego dziecka zmieniał się niemal natychmiast. Z radosnego, skupionego malucha zamieniał się w kogoś rozdrażnionego, nerwowego, gotowego do wybuchu. To jeden z najbardziej charakterystycznych sygnałów. Ekrany dostarczają intensywnych bodźców – szybkie obrazy, dźwięki, zmiany akcji. Mózg dziecka przyzwyczaja się do tego tempa. A rzeczywistość? Jest znacznie spokojniejsza. Efekt? Frustracja. Dziecko nie radzi sobie z „powrotem do normalności” i reaguje złością albo płaczem. 2. Problemy ze snem – kiedy ekran nie pozwala odpocząć Kolejna rzecz, którą łatwo zauważać, to trudności z zasypianiem. Wieczorem wszystko się przeciąga. „Jeszcze chwilę”, „Jeszcze jeden odcinek”. A potem nagle: pobudzenie, kręcenie się, brak snu. Ekrany – szczególnie przed snem – rozregulowują rytm dnia. Niebieskie światło wpływa na produkcję melatoniny, ale to nie wszystko. Mózg dziecka nadal „pracuje” na wysokich obrotach. I nawet jeśli oczy są zmęczone, głowa wciąż jest pełna bodźców. 3. Brak zainteresowania zabawą bez ekranu Rodzic proponuje coś, co kiedyś było hitem: klocki, rysowanie, wspólna zabawa. I słyszy: „Nie chce mi się”. To znak, że coś się zmieniło. Ekrany dają natychmiastową gratyfikację. Nie wymagają wysiłku, cierpliwości, wymyślania. W porównaniu z nimi zwykła zabawa może wydawać się… nudna. Jeśli dziecko coraz częściej rezygnuje z aktywności offline, to ważny sygnał, że jego układ nerwowy jest przeciążony. 4. Trudności z koncentracją i szybkie zniechęcenie Zadania, które wcześniej nie sprawiały problemu, zaczynają być przerywane. Po kilku minutach pojawia się zniechęcenie, potrzeba zmiany, rozproszenie. To efekt przyzwyczajenia do szybkiej stymulacji. Kiedy mózg dostaje ciągle nowe bodźce, trudniej mu skupić się na czymś spokojnym i wymagającym dłuższego zaangażowania. A przecież szkoła, czytanie czy nawet rozmowa – tego właśnie wymagają. 5. Silna reakcja na ograniczenie ekranu I wreszcie coś, co zna wielu rodziców. Próba wyłączenia tabletu kończy się konfliktem. Płacz, złość, negocjacje, czasem nawet wybuchy, które trudno opanować. To nie zawsze „złe zachowanie”. Często to sygnał, że dziecko jest już mocno przywiązane do tego źródła bodźców. I jego organizm reaguje jak na odstawienie czegoś, co dawało ulgę i przyjemność. Jak znaleźć równowagę, zanim będzie za późno? Nie chodzi o to, żeby całkowicie wyeliminować ekrany. Żyjemy w świecie, w którym one są obecne i w którym będą. Chodzi o uważność. O to, żeby patrzeć nie tylko na czas spędzony przed ekranem, ale na reakcje dziecka. Na jego emocje, zachowanie, potrzeby. Czasem wystarczy mała zmiana: krótszy czas, brak ekranów przed snem, więcej wspólnej zabawy. I coś jeszcze – nasza obecność. Bo żaden ekran, nawet najciekawszy, nie zastąpi dziecku tego, że ktoś naprawdę na nie patrzy, słucha i jest obok. Zobacz też: Jak ograniczyć dziecku telefon bez awantury w domu: 5 zasad do wprowadzenia „na już”
Od kiedy dziecko może jeździć z przodu w aucie? Rodzicom grożą surowe konsekwencje
To jedna z tych decyzji, które wielu rodziców podejmuje „na wyczucie”. Niestety, czasem wystarczy chwila nieuwagi, by narazić się na poważne konsekwencje.
Jedziesz samochodem, dziecko prosi: „Mogę usiąść z przodu?”. Patrzy z nadzieją, czasem już nawet odpina pasy z tyłu, zanim zdążysz odpowiedzieć. I wtedy pojawia się wątpliwość. Czy to już? Czy wolno? Czy to bezpieczne? Przez lata narosło wokół tego tematu wiele mitów. Jedni mówią, że od określonego wieku, inni – że od wzrostu, jeszcze inni – że „nic się nie stanie”. Problem w tym, że przepisy są konkretne. A ich złamanie może naprawdę dużo kosztować. Dziecko z przodu w samochodzie – co mówią przepisy? Wbrew temu, co często słyszę, nie ma jednego wieku, od którego dziecko „może” jeździć z przodu. Prawo w Polsce skupia się nie na wieku, ale na sposobie przewożenia dziecka. Najważniejsza zasada jest prosta: dziecko musi być przewożone w odpowiednim foteliku lub innym urządzeniu przytrzymującym, dopasowanym do jego wzrostu i wagi – aż do momentu, gdy osiągnie 150 cm wzrostu. I dopiero to zmienia sytuację. Dziecko może jechać na przednim siedzeniu, ale tylko wtedy, gdy jest odpowiednio zabezpieczone. To oznacza: fotelik dostosowany do wzrostu i wagi, prawidłowo zapięte pasy, odpowiednie ustawienie siedzenia. Co więcej – jeśli dziecko siedzi przodem do kierunku jazdy w foteliku na przednim siedzeniu, poduszka powietrzna powinna być aktywna. Ale jeśli fotelik jest tyłem do kierunku jazdy – poduszka musi być bezwzględnie wyłączona. I to jest moment, w którym wiele osób popełnia błąd. Kiedy jazda z przodu jest niebezpieczna? Z perspektywy bezpieczeństwa odpowiedź jest dość jednoznaczna: tylne siedzenie wciąż jest najbezpieczniejszym miejscem dla dziecka. Nawet jeśli przepisy dopuszczają przewożenie z przodu, eksperci od lat podkreślają, że to rozwiązanie „na wyjątkowe sytuacje”, a nie codzienny standard. Dlaczego? Poduszka powietrzna, która w razie wypadku ratuje życie dorosłego, dla dziecka może być zagrożeniem. Jej siła jest ogromna – dostosowana do ciała dorosłego, a nie małego pasażera. Do tego dochodzi kwestia koncentracji kierowcy. Dziecko siedzące obok łatwiej odwraca uwagę, zadaje pytania, reaguje emocjonalnie. Z własnego doświadczenia wiem, że nawet krótka podróż potrafi zamienić się w serię „mamo, zobacz”, „a dlaczego”, „a kiedy dojedziemy”. I choć to urocze – w trasie może być po prostu niebezpieczne. Mandat to nie wszystko. Konsekwencje mogą być poważniejsze Wielu rodziców myśli o przepisach głównie w kontekście mandatu. I rzeczywiście – za nieprawidłowe przewożenie dziecka grozi kara finansowa oraz punkty karne. Ale to tylko jedna strona medalu. Znacznie poważniejsze są konsekwencje w sytuacji wypadku. Jeśli dziecko nie było przewożone zgodnie z przepisami, może to wpłynąć nie tylko na jego bezpieczeństwo, ale też na odpowiedzialność prawną rodzica. W skrajnych przypadkach mówimy nawet o narażeniu dziecka na niebezpieczeństwo. To brzmi poważnie – i takie właśnie jest. Rozsądek zamiast pośpiechu Zastanawiam się czasem, skąd bierze się ta presja, by „już pozwolić”, „już odpuścić”, „już traktować dziecko bardziej jak dorosłego”. Może z pośpiechu. Może z chęci ułatwienia sobie życia. A może po prostu z niewiedzy. Ale prawda jest taka: kilka dodatkowych lat jazdy z tyłu naprawdę robi różnicę. Czasem to właśnie te „niewygodne” zasady chronią najbardziej. I choć dziecko może się obrazić, że nie usiądzie z przodu – to jedna z tych decyzji, których naprawdę nie warto przyspieszać. Źródło: AutoŚwiat Zobacz też: 800 plus przepada po 18? Rodzice nie wiedzą, że dziecko może dostawać pieniądze
Psycholog radzi: „Gdy dziecko wpada w złość, zachowaj się jak komentator piłki nożnej”
Kiedy dziecko wpada w złość, wielu rodziców automatycznie zaczyna tłumaczyć, przekonywać albo negocjować. Im głośniej maluch krzyczy, tym więcej słów pada z naszej strony. Tymczasem prof. Sam Wass, psycholog dziecięcy i ekspert od rozwoju emocjonalnego, przekonuje, że w takiej chwili warto zachować się zupełnie inaczej – jak komentator meczu piłkarskiego.
Prof. Wass zwraca uwagę, że małe dzieci nie reagują na logiczne argumenty, gdy targają nimi silne emocje. Mózg dziecka jest wtedy nastawiony przede wszystkim na przeżywanie złości, frustracji czy rozczarowania, a nie na słuchanie długich wyjaśnień. Dlatego zdania w stylu: „przecież nic się nie stało”, „zaraz przestaniesz płakać” albo „nie możesz się tak zachowywać” zwykle tylko dolewają oliwy do ognia. Na czym polega metoda echa? Zamiast tego psycholog radzi zastosować tzw. metodę echa. Polega ona na prostym powtarzaniu tego, co mówi dziecko, i nazywaniu jego emocji – dokładnie tak, jak robiłby to komentator podczas meczu. Jeśli dziecko krzyczy: „Chcę czekoladę!”, nie odpowiadaj od razu: „Nie dostaniesz teraz czekolady, bo potem nie zjesz obiadu”. Lepiej powiedzieć spokojnie: „Ojej, bardzo chcesz teraz czekoladę. Jesteś zły, bo nie możesz jej dostać”. Brzmi dziwnie? Właśnie dlatego ta metoda tak zaskakuje rodziców. Prof. Wass podkreśla jednak, że dziecko przede wszystkim chce poczuć, że ktoś je rozumie. Gdy słyszy własne emocje „odbite” przez dorosłego, stopniowo zaczyna się wyciszać. „Franek jest zdenerwowany” – dlaczego to działa? Psycholog radzi nawet, by mówić trochę jak sportowy komentator i opisywać sytuację z boku. Można używać imienia dziecka i prostych zdań: „Franek bardzo chce zjeść ciastko”, „Franek jest teraz bardzo zdenerwowany”, „Franek nie lubi, kiedy trzeba wracać z placu zabaw do domu”. Dzięki temu dziecko ma poczucie, że ktoś zauważył jego problem, zamiast od razu je oceniać lub uciszać. Taki sposób mówienia działa szczególnie dobrze u młodszych dzieci, które same jeszcze nie potrafią nazwać swoich emocji. Prof. Wass zaznacza też, że warto dopasować ton głosu do dziecka. Nie chodzi o przedrzeźnianie, ale o spokojne „wejście” w jego emocje. Jeśli maluch mówi szybko i urywa w pół zdania, rodzic może odpowiedzieć krótkimi, prostymi słowami. To właśnie nazywa metodą echa. Największy błąd? Próba rozwiązania problemu za wcześnie. Najpierw dziecko musi poczuć się zrozumiane. Dopiero kiedy emocje trochę opadną, można zmienić temat, zaproponować inne zajęcie albo spokojnie wrócić do rozmowy. Psycholog podaje prosty przykład: kiedy dziecko się uspokoi, można powiedzieć: „Patrz, jaki motyl!” albo „Chodź, zobaczymy, co jest za rogiem”. Wtedy maluch dużo łatwiej przenosi uwagę na coś innego. Źródło: mirror.co.uk Zobacz także: Większość rodziców popełnia ten błąd, gdy dziecko się złości. Nie znają metody lustra
Od kiedy można puścić dziecko samo pociągiem? Rodzice nie mogą uwierzyć
Od ilu lat dziecko może jechać samo pociągiem w Polsce? Wbrew pozorom nie ma jednego przepisu, który to wprost rozstrzyga. Liczą się ogólne zasady, odpowiedzialność opiekunów, zdolność dziecka do czynności prawnych oraz regulaminy przewoźników. W praktyce granicą bywa 13 lat, a czasem potrzebna jest zgoda rodzica.
Samodzielny wyjazd dziecka pociągiem bywa dla rodziny dużym krokiem: jedni planują trasę do babci, inni pierwszy dojazd na konkurs czy nocowanie u koleżanki. Od ilu lat jest to dozwolone? Odpowiedź zależy od kilku elementów: odpowiedzialności opiekunów, tego, czy dziecko może zawierać drobne umowy, oraz tego, co wprost zapisano w regulaminie konkretnego przewoźnika. Prawo nie podaje jednej granicy, ale wiek dziecka ma znaczenie W polskich przepisach nie ma jednego, krótkiego zapisu, który wprost ustala minimalny wiek samodzielnej podróży pociągiem. W praktyce najważniejsze jest to, jak prawo opisuje zdolność dziecka do czynności prawnych. Dziecko poniżej 13. roku życia nie ma nawet ograniczonej zdolności do czynności prawnych. To ma bardzo przyziemny skutek: zakup biletu kolejowego jest zawarciem umowy przewozu, a takiej umowy małoletni poniżej 13 lat nie powinien zawierać samodzielnie. Między 13. a 18. rokiem życia sytuacja się zmienia: nastolatek ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych i może zawierać umowy dotyczące drobnych bieżących spraw życia codziennego. Podróż pociągiem zazwyczaj mieści się w tej kategorii, dlatego właśnie to 13. urodziny najczęściej stają się praktyczną „granicą startu” dla samodzielnych przejazdów. W tle pojawia się też wątek odpowiedzialności opiekunów. Kodeks karny przewiduje karę za porzucenie małoletniego do 15. roku życia. Sama podróż dziecka bez osoby dorosłej nie musi jednak oznaczać porzucenia, jeśli dziecko jest przygotowane, wie, dokąd jedzie, ma możliwość kontaktu z opiekunem i całość odbywa się zgodnie z zasadami przewoźnika. Regulaminy przewoźników potrafią zatrzymać podróż w ostatniej chwili Nawet jeśli rodzic uzna, że dziecko jest gotowe, ostateczna praktyka na peronie bywa prosta: liczy się regulamin i ocena sytuacji przez obsługę. U największych przewoźników zasady są twarde. W PKP Intercity samodzielna podróż dziecka poniżej 13. roku życia jest niemożliwa − w tym wieku małoletni powinien przebywać pod opieką osoby pełnoletniej. Dla pasażerów w wieku 13–17 lat przewidziano możliwość samodzielnego przejazdu, ale przewoźnik może zażądać pisemnej zgody rodzica lub opiekuna prawnego. W pociągach Polregio i u innych przewoźników regionalnych bywa bardziej elastycznie, szczególnie na krótszych trasach. Jednocześnie pozostaje kluczowa zasada: dziecko poniżej 13 lat nie pojedzie samodzielnie także tam. Warto pamiętać o jeszcze jednym praktycznym „bezpieczniku”: konduktor ma prawo odmówić zabrania małoletniego bez opiekuna, jeśli uzna sytuację za ryzykowną albo niezgodną z regulaminem. To oznacza, że wiek to nie wszystko – liczy się też realna ocena, czy dziecko poradzi sobie w podróży. Pisemna zgoda rodzica: nie zawsze obowiązkowa, często po prostu ułatwia życie Prawo nie nakłada obowiązku posiadania specjalnego upoważnienia na samodzielną podróż dziecka pociągiem. Mimo to taki dokument może się przydać, bo przewoźnicy mogą o niego poprosić (dotyczy to np. PKP Intercity). Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba żadnych formalności notarialnych. Wystarczy krótka, czytelna zgoda z odręcznym podpisem rodzica i numerem telefonu. Taka kartka potrafi oszczędzić stresu w sytuacji, gdy obsługa chce szybko potwierdzić, że podróż jest przemyślana. Co może zawierać zgoda, żeby była użyteczna: imię i nazwisko dziecka, trasę przejazdu, numer telefonu do rodzica, jednoznaczną informację, że rodzic wyraża zgodę na samodzielną podróż. Gdy dziecko ma 12 lat lub mniej, w grę wchodzi opieka w podróży Dla młodszych dzieci (12 lat i młodszych) wskazywana jest też inna ścieżka: jeśli przewoźnik ją oferuje, można skorzystać z usługi opieki nad nieletnim pasażerem. Wtedy rodzic zgłasza wcześniej chęć skorzystania z takiej opcji i w dniu wyjazdu przekazuje dziecko wyznaczonemu pracownikowi kolei na stacji. Opieka nie kończy się na wejściu do pociągu. Pracownik czuwa nad dzieckiem podczas przejazdu, a na stacji docelowej przekazuje je osobie wskazanej w zgłoszeniu, np. babci, cioci albo drugiemu rodzicowi. Tu liczy się planowanie: usługa wymaga wcześniejszego zgłoszenia, czasem nawet kilka dni przed podróżą. Różnią się też szczegóły dotyczące wieku dziecka − w praktyce usługa obejmuje najczęściej dzieci w wieku od 6 do 13 lat, zależnie od przewoźnika. Jeśli więc w waszej rodzinie temat „pierwszego samodzielnego pociągu” wraca co chwilę, najbezpieczniej jest zacząć od sprawdzenia zasad konkretnej firmy i dokładnego przygotowania dziecka. Źródło: PKP Intercity Zobacz też: 5 kreskówek, które wyglądają jak niewinne bajeczki. Pod żadnym pozorem nie puszczaj ich dziecku
Zdradził sposób na odzwyczajenie dzieci od bajek w 5 dni. „Kreatywność wystrzeliła w kosmos”
Zaczęło się od jednej decyzji, która miała być tylko eksperymentem. Efekt zaskoczył nawet tych, którzy nie wierzyli, że to w ogóle możliwe.
Przyznam szczerze – temat bajek i ekranów to jeden z tych, które wracają do mnie regularnie. W rozmowach z innymi rodzicami, przy stole, na placu zabaw. „Ile czasu dziennie?”, „Czy to już za dużo?”, „Jak to ograniczyć, żeby nie było awantury?”. Dlatego zatrzymałam się na chwilę przy wpisie Rafała Myślińskiego, znanego na Instagramie jako @suchytata. Opisał swoje doświadczenie z całkowitym odstawieniem bajek – i to, co wydarzyło się później, brzmi jak scenariusz, w który wielu z nas chciałoby uwierzyć. „Nie wiem, czy dobrze wybrzmiał najważniejszy wniosek – naprawdę łatwo było odstawić bajki. Zaskakująco łatwo” – napisał. I dodał, że dzieci przestały się ich domagać po kilku dniach. Brzmi jak marzenie? Nie da się ukryć. Jak odstawić bajki dziecku – pierwsze dni są kluczowe Największy lęk rodziców? Reakcja dziecka. Płacz, bunt, frustracja. I tak – pierwsze dni potrafią być trudne. Dziecko domaga się tego, co zna i lubi. To naturalne. Ale – jak pokazuje doświadczenie Myślińskiego – ten etap nie trwa długo. Po usunięciu ekranów dzieci zazwyczaj przestają prosić o bajki po 5-7 dniach. To moment, który wiele zmienia. Z własnych obserwacji widzę, że często największą barierą nie jest dziecko, tylko nasze wyobrażenie o tym, jak ono zareaguje. A kiedy już przejdziemy przez ten pierwszy etap, napięcie zaczyna opadać. I pojawia się coś zupełnie nowego. Co się dzieje, gdy znikają bajki? „Jakby bajek nigdy nie było” – napisał autor wpisu. I to zdanie najbardziej przyciąga uwagę. Bo co właściwie zajmuje miejsce ekranów? Okazuje się, że… wszystko inne. Dzieci zaczynają się bawić. Naprawdę bawić. Bez gotowych scenariuszy, bez bodźców co sekundę. Z nudą, która nagle przestaje być problemem, a zaczyna być początkiem pomysłu. W jego relacji pojawia się kilka powtarzających się efektów: mniej przebodźcowania, spokojniejsza zabawa, więcej interakcji między rodzeństwem, większe zainteresowanie książkami. I to właśnie ten moment najbardziej mnie porusza, bo pokazuje, że dzieci nie potrzebują aż tak wielu „atrakcji”, jak nam się wydaje. Potrzebują przestrzeni. Bajki nie dla dzieci, tylko dla rodziców? To zdanie może brzmieć prowokacyjnie, ale jest w nim sporo prawdy. Bajki często pełnią funkcję „pomocnika” rodzica. Dają chwilę ciszy, możliwość zrobienia obiadu, odpoczynku, złapania oddechu. I nie ma w tym nic złego. Problem zaczyna się wtedy, gdy stają się głównym sposobem regulowania emocji dziecka. Gdy ekran zastępuje nudę, frustrację, czasem nawet relację. Myśliński zauważa, że po odstawieniu bajek zniknęły „odpały” związane z przebodźcowaniem. Dzieci stały się spokojniejsze, bardziej obecne. To coś, co potwierdzają też psychologowie: nadmiar bodźców utrudnia dzieciom regulację emocji. Kreatywność naprawdę „wystrzeliwuje w kosmos” To chyba najpiękniejszy efekt całej zmiany. Kiedy znikają gotowe obrazy i historie, dzieci zaczynają tworzyć własne. Wymyślają zabawy, budują światy, eksperymentują. Zauważyłam to wielokrotnie – nie tylko u swoich dzieci, ale też u znajomych. Wystarczy odsunąć ekran na kilka dni, by zobaczyć, jak zmienia się sposób zabawy. Na początku jest chaos. Potem pojawia się nuda. A zaraz po niej – pomysł. I nagle okazuje się, że dziecko, które „nie potrafiło się bawić samo”, potrafi spędzić godzinę na budowaniu czegoś z klocków albo wymyślaniu historii. Czy to rozwiązanie dla każdego? Nie ma jednej odpowiedzi. Każda rodzina działa inaczej, ma inne potrzeby, inne rytmy dnia. Ale jedno jest pewne: warto spróbować. Niekoniecznie od razu na zawsze. Może na tydzień. Może na kilka dni. Z ciekawości, nie z przymusu. Czasem to właśnie takie małe eksperymenty pokazują nam najwięcej. I może się okazać, że to, czego najbardziej się obawialiśmy, wcale nie jest najtrudniejsze. A to, co przychodzi później – spokój, bliskość, kreatywność – zostaje z nami na dłużej. Zobacz też: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko
Wcale nie zakazy i kary: ta 1 rzecz stresuje dziecko najbardziej. Psycholog: „Układ nerwowy wariuje”
Są sytuacje, które dla dorosłych wydają się drobne, niemal niezauważalne. Dziecku potrafią jednak wywrócić świat do góry nogami.
Zdarza mi się obserwować sceny, które na pierwszy rzut oka nie budzą żadnych podejrzeń. Mama mówi „Nie teraz”, tata po chwili pozwala. Mama stawia granicę, tata ją łagodzi. Dla dorosłych to zwykła różnica zdań – coś, co wpisuje się w codzienność życia rodzinnego. A jednak coraz częściej słyszę od specjalistów, że to właśnie takie momenty mogą być dla dziecka jednym z największych źródeł stresu. Psycholożka dziecięca Sandra Fryc ujęła to bardzo trafnie: „Mama mówi jedno. Tata mówi drugie. A dziecko stoi pomiędzy”. Niespójność rodziców a stres dziecka – co naprawdę się dzieje? Z perspektywy dorosłych wszystko wydaje się proste. Różnimy się, mamy inne podejścia, czasem jesteśmy bardziej zmęczeni, czasem bardziej wyrozumiali. To naturalne. Dziecko jednak nie patrzy na to w ten sposób. Jak tłumaczy psycholożka, dzieci nie analizują stylów wychowania ani nie próbują zrozumieć kontekstu. Ich mózg zadaje dużo prostsze pytania: kto decyduje? Czy zasady są stałe? Czy świat jest przewidywalny? I właśnie tu pojawia się problem. Kiedy odpowiedzi zmieniają się z dnia na dzień – albo nawet z godziny na godzinę – układ nerwowy dziecka wchodzi w stan czujności. To trochę tak, jakby grunt pod nogami przestawał być stabilny. Niby nic wielkiego się nie dzieje, ale poczucie bezpieczeństwa zaczyna się kruszyć. Z własnego doświadczenia wiem, jak łatwo wpaść w tę pułapkę. Wystarczy jeden dzień zmęczenia, jedno „Odpuśćmy dziś”, jedno „No dobrze, tylko tym razem”. I nagle okazuje się, że komunikaty, które wysyłamy dziecku, zaczynają się rozmijać. Dlaczego dziecko zaczyna „testować granice”? Wielu rodziców interpretuje późniejsze zachowanie dziecka jako nieposłuszeństwo. „On nas sprawdza”, „Ona robi to specjalnie”. Tymczasem – jak podkreśla Sandra Fryc – to nie jest manipulacja. To próba odnalezienia się w chaosie. Dzieci w sytuacji niespójności zaczynają: mocniej testować granice, „grać” jednym rodzicem przeciwko drugiemu, reagować większą złością lub lękiem. To nie jest sprytna strategia. To reakcja układu nerwowego, który próbuje odzyskać kontrolę i przewidywalność. Kiedy jedno z rodziców mówi „tak”, a drugie „nie”, dziecko nie widzi różnicy charakterów. Widzi brak zasad. A brak zasad oznacza brak bezpieczeństwa. I wtedy zaczyna szukać punktu zaczepienia – czasem w sposób, który dla nas jest trudny do zaakceptowania. Spójność w wychowaniu – czy trzeba się zawsze zgadzać? To moment, w którym wiele osób odczuwa opór. Bo przecież nie da się mieć zawsze identycznego zdania. Każdy z nas jest inny, ma inne doświadczenia, inne granice. Spójność – jak tłumaczy psycholożka – nie oznacza jednomyślności. Oznacza coś znacznie ważniejszego: że różnice między rodzicami nie obciążają dziecka. Co to oznacza w praktyce? Że jeśli się nie zgadzamy, rozmawiamy o tym poza dzieckiem. Że nie podważamy decyzji drugiego rodzica przy dziecku. Że ustalamy wspólne zasady – nawet jeśli nie są idealne – i trzymamy się ich na tyle, na ile potrafimy. To brzmi prosto, ale w codzienności bywa jednym z najtrudniejszych wyzwań. Bo wymaga zatrzymania się. Wzięcia oddechu. Czasem odpuszczenia własnej racji dla większego celu. Małe różnice, duże konsekwencje Kiedy myślę o tym wszystkim, uderza mnie jedno: jak niewiele trzeba, by wprowadzić chaos do dziecięcego świata. To nie są wielkie konflikty ani dramatyczne sytuacje. To codzienne drobiazgi. „Jeszcze jedna bajka”, „No dobrze, dziś możesz”, „Zapytaj taty”. A jednak to właśnie one – powtarzane dzień po dniu – budują albo podważają poczucie bezpieczeństwa. Dziecko naprawdę słucha. Naprawdę obserwuje. I naprawdę próbuje zrozumieć świat, który tworzymy. A jeśli ten świat jest spójny – nawet jeśli nieidealny – daje mu coś, czego nie da się zastąpić niczym innym: poczucie, że wszystko ma sens. Zobacz też: Zamiast mówić „przeproś...”, wypróbuj tych 5 zdań. Nauczą empatii lepiej niż nakaz
Nastolatki nie potrafią już pisać ręcznie. „Daj im kartkę i długopis, a się gubią”
Jeszcze kilkanaście lat temu odręczne notatki były codziennością. Uczniowie przepisywali przykłady z tablicy, pisali wypracowania w zeszytach czy... przygotowywali ściągi. Dziś coraz częściej wystarczy poprosić nastolatka o zapisanie kilku zdań albo podpisanie się, by pojawiło się zakłopotanie.
Nauczyciele i rodzice zauważają to samo: współczesna młodzież pisze coraz wolniej, mniej czytelnie, a niektóre nastolatki mają problem nawet z utrzymaniem długopisu w dłoni. Nie chodzi o lenistwo. Po prostu żyją w świecie, w którym niemal wszystko robi się na ekranie. – To jak z telefonem stacjonarnym. Używa się go coraz rzadziej, aż w końcu znika z naszego życia – mówi Tracy Bendish, amerykańska terapeutka pracująca z dziećmi i nastolatkami. Trudno się z nią nie zgodzić. Dzisiejsi uczniowie więcej piszą na smartfonie niż na kartce. Nastolatki potrafią pisać na klawiaturze, ale nie na papierze W Stanach Zjednoczonych coraz częściej mówi się o „zanikaniu pisma ręcznego”. Po wprowadzeniu nowych standardów nauczania w 2010 roku wiele szkół zrezygnowało z nauki odręcznego pisania. Uznano, że ważniejsze będą umiejętności cyfrowe i szybkie pisanie na klawiaturze. Efekty są widoczne po latach. Z badania OnePoll z 2021 roku wynika, że aż 45 proc. Amerykanów ma problem z odczytaniem własnego pisma, a 70 proc. nie potrafi przeczytać odręcznych notatek innych osób. Co trzeci badany przyznał, że stresowałby się koniecznością napisania czegoś ręcznie przy innych. Jeszcze bardziej niepokojące są relacje nauczycieli. Lori Koerner, zastępczyni kuratora oświaty w jednym z okręgów szkolnych w Nowym Jorku, przyznaje, że spotkała licealistów i młodych kandydatów do pracy, którzy nie potrafili samodzielnie wypełnić formularzy ani złożyć czytelnego podpisu. Brzmi absurdalnie? Być może. A jednak coraz więcej rodziców opowiada o nastolatkach, które świetnie radzą sobie z edytowaniem filmów, tworzeniem prezentacji czy błyskawicznym pisaniem wiadomości, ale gdy dostają kartkę i długopis, nagle nie wiedzą, od czego zacząć. Mózg potrzebuje pisania ręcznego bardziej, niż nam się wydaje Można powiedzieć: skoro mamy klawiatury, to po co jeszcze komu pismo ręczne? Problem w tym, że pisanie odręczne to nie tylko sposób zapisywania słów. To także trening dla mózgu. Norweska neuropsycholożka prof. Audrey van der Meer przekonuje, że podczas pisania ręcznego w mózgu powstaje więcej połączeń niż podczas pisania na klawiaturze. Jak tłumaczy badaczka, ruch dłoni, konieczność formowania liter i skupienie na tym, co chcemy zapisać, angażują znacznie więcej obszarów mózgu. To dlatego dzieci, które regularnie piszą ręcznie, łatwiej zapamiętują informacje, lepiej się koncentrują i sprawniej uczą się czytania. Eksperci podkreślają też, że pismo ręczne rozwija małą motorykę, cierpliwość i umiejętność porządkowania myśli. Niestety, ale nastolatki coraz częściej polegają na autokorekcie i podpowiedziach telefonu. Nie muszą pamiętać, jak zapisuje się trudniejsze słowa, bo urządzenie zrobi to za nich. W efekcie młodzi ludzie szybciej piszą, ale coraz rzadziej naprawdę zastanawiają się nad tym, co chcą powiedzieć. Nie rezygnujmy z technologii, ale dbajmy o podstawy Nie chodzi o to, żeby całkowicie odejść od edukacji cyfrowej na rzecz analogowych narzędzi pracy. Jednak problem zaczyna się, gdy nastolatek nie potrafi już napisać kilku zdań odręcznie albo jego podpis wygląda jak bazgroły. Coraz więcej szkół w USA wraca więc do nauki pisma ręcznego. Nauczyciele i rodzice zauważyli, że zniknęła nie tylko umiejętność pisania, ale też coś znacznie ważniejszego: cierpliwość, skupienie i kontakt z własnymi myślami. W świecie, w którym wszystko dzieje się szybko, ręczne pisanie może być jedną z ostatnich czynności, które zmuszają nas, by choć na chwilę zwolnić. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Źródła: nypost.com, demmelearning.com Zobacz także: Wystarczyła chwila w Lidlu. Zrozumiałam coś smutnego o dzisiejszych nastolatkach
Te dzieci są odważne i pewne siebie. Ich rodzice robią 5 rzeczy, zamiast prowadzić je za rękę
Niektóre dzieci od najmłodszych lat emanują pewnością siebie – próbują, nie boją się błędów i wierzą, że sobie poradzą. To nie przypadek, tylko efekt tego, co słyszą od swoich rodziców każdego dnia.
Zawsze wydawało mi się, że pewność siebie dziecka to coś, co trzeba „zbudować” – trochę jak domek z klocków: krok po kroku, starannie, bez ryzyka zawalenia. Pilnować, podpowiadać, asekurować. Być obok – a najlepiej pół kroku przed. A potem trafiłam na słowa psycholożki Karoliny Martin (@panipozytywka), które zatrzymały mnie w pół zdania. I uderzyły w coś, czego sama długo nie chciałam zobaczyć: że czasem nasza „pomoc” odbiera dzieciom coś znacznie ważniejszego niż bezpieczeństwo – odbiera im wiarę w siebie. Pewność siebie nie rodzi się wtedy, gdy wszystko jest pod kontrolą. Ona rośnie wtedy, gdy dziecko doświadcza, że potrafi sobie poradzić. Nawet jeśli po drodze się potknie. Pewność siebie nie rodzi się z kontroli, tylko z doświadczenia Znam to bardzo dobrze. „Uważaj”, „Zrób tak”, „Poczekaj, pokażę ci”. Niby niewinne słowa, które mają chronić. Ale kiedy zaczęłam się im przyglądać, zobaczyłam, jak często wyręczają dziecko… zanim ono w ogóle spróbuje. Psycholożka pisze wprost: dzieci potrzebują przestrzeni. Takiej, w której mogą pójść kawałek dalej bez naszego ciągłego asekurowania. Spróbować. Pomylić się. Poczuć trudne emocje. I – co najważniejsze – doświadczyć, że mimo wszystko dają radę. Złapałam się na tym, że często chcę „uratować sytuację”, zanim ona w ogóle stanie się trudna. A przecież właśnie w tych momentach dziecko buduje najwięcej. To wtedy powstaje w głowie to jedno, kluczowe zdanie: „Było trudno, ale sobie poradziłem”. 5 rzeczy, które mówią rodzice pewnych siebie dzieci Zamiast prowadzić za rękę, oni robią coś zupełnie innego. Zostawiają przestrzeń, ale nie znikają. Są obok – spokojni, obecni, wspierający. I mówią rzeczy, które na pierwszy rzut oka wydają się proste, ale mają ogromną moc. 1. „Spróbuj, ja jestem obok” Nie wyręczają, nie podają gotowych rozwiązań. Dają dziecku sygnał: możesz spróbować sam, a jeśli będzie trzeba – pomogę. 2. „Masz prawo tak się czuć” Zamiast: „Nic się nie stało” albo „Nie przesadzaj”. To zdanie, które uczy dziecko, że emocje są w porządku – nawet te trudne. 3. „Wiem, że to dla ciebie trudne” To nie jest pocieszanie na siłę. To zauważenie. I ogromne wsparcie, które mówi: widzę cię i rozumiem. 4. „Czego się z tego nauczyłeś?” Zamiast skupiać się na porażce, kierują uwagę na doświadczenie. Na to, co zostaje na przyszłość. 5. „Jestem tutaj, jeśli mnie potrzebujesz” To jedno zdanie zmienia wszystko. Nie oznacza kontroli. Oznacza obecność. Kiedy pierwszy raz spróbowałam powiedzieć to swojemu dziecku zamiast „uważaj”, poczułam… niepokój. Jakbym oddawała kontrolę. Ale jednocześnie zobaczyłam coś, czego wcześniej nie było – więcej odwagi. Najtrudniejsze? Zaufać, że dziecko sobie poradzi Nie będę udawać, że to łatwe. Dla mnie – mamy, która chce chronić – to jest chyba jedna z trudniejszych lekcji. Oznacza patrzenie, jak dziecko się potyka. Jak coś mu nie wychodzi. Jak się frustruje. I niewchodzenie od razu z rozwiązaniem. Ale też widzę drugą stronę. Tę, w której dziecko po chwili mówi: „Udało mi się”. Albo wraca do próby jeszcze raz. Albo po prostu… nie boi się spróbować. I wtedy wiem, że to działa. Pewność siebie nie jest czymś, co możemy dziecku dać w prezencie. To coś, co ono musi zbudować samo – z małych doświadczeń, z prób, z błędów i z naszej spokojnej obecności. Czasem naprawdę największym wsparciem nie jest prowadzenie za rękę. Tylko odpuszczenie. Zobacz też: Wystarczyła chwila w Lidlu. Zrozumiałam coś smutnego o dzisiejszych nastolatkach
Tak dzieci przeżywają pierwszą spowiedź: „Bałam się, że nie dostanę rozgrzeszenia”
Pierwsza spowiedź przed komunią to dla wielu dzieci nie podniosły rytuał, lecz źródło stresu, wstydu i strachu przed oceną w konfesjonale. Z relacji zebranych przez „Gazetę Wyborczą” wynika, że najmłodsi boją się reakcji księdza, zapomnienia formułki i tego, że powiedzą coś nie tak.
W przygotowaniach do pierwszej komunii spowiedź jest stałym punktem programu, ale dzieci często wchodzą w ten moment z poczuciem, że zaraz zostaną sprawdzone i surowo ocenione. Dziewięcioletnia Lea nie ukrywa, że do kościoła chodzi głównie z powodu mamy, a sama spowiedź budzi w niej lęk. Najbardziej przejmuje ją wyobrażenie, że ksiądz może się przestraszyć tego, co od niej usłyszy. Największy strach nie dotyczy grzechów, tylko tego, co zrobi dorosły po drugiej stronie To ważny szczegół: w dziecięcej perspektywie nie chodzi wyłącznie o to, co się mówi, ale o reakcję dorosłego. Stres rośnie w kolejce do konfesjonału, kiedy słychać urywki rozmów, a jednocześnie w głowie kręci się myśl: czy ja zrobię to poprawnie. Dzieci – jak opisuje „Wyborcza” – boją się, że zapomną formułki, pomylą kolejność albo powiedzą coś niewłaściwego. Do tego dochodzi porównywanie się z innymi: Filip opowiada, że obawiał się, iż będzie miał najwięcej grzechów ze wszystkich, a ksiądz go zapamięta. W wielu rodzinach to moment, w którym warto zejść z tonu „zadaniowego” i zobaczyć sytuację oczami dziecka: ono nie ma jeszcze dorosłej umiejętności oddzielania emocji od oceny, a samo wejście do konfesjonału może być odbierane jak egzamin z ważnego przedmiotu. Dla części dzieci to rytuał niezrozumiały, jak rozmowa, w której brakuje drugiej osoby W relacjach dzieci pojawia się też mocny wątek niezrozumienia samej formuły spowiedzi. Dwunastoletnia Agata wspomina, że na lekcjach religii dzieci ćwiczyły spowiedź z klęcznikiem, a mimo to realne doświadczenie w kościele było dla niej dziwne i niepokojące. Opisywała je jako mówienie grzechów tak, jakby rozmawiało się z cieniem. Do tego dochodzą trudne pojęcia: kara, piekło, rozgrzeszenie. Nawet jeśli dziecko umie je powtórzyć, sens może pozostawać niejasny. W efekcie uruchamia się wyobraźnia. Dzieci – jak wynika z opisywanych historii – budują własne obrazy Boga: dla jednych jest wybaczający, dla innych surowy i łatwo wpadający w gniew. Niektóre przypisują mu wpływ na codzienne sprawy, jak wygrany mecz czy zaliczony sprawdzian. Pojawiają się też wyobrażenia diabła jako kogoś, kto wchodzi w ludzi i robi problemy. To nie jest „fanaberia” ani złośliwość. To typowy sposób, w jaki dziecko próbuje poukładać świat, w którym słyszy wielkie słowa, a ma jeszcze mało narzędzi, by je oswoić. Jeśli do tego dołożyć ciszę konfesjonału i poczucie, że trzeba mówić precyzyjnie, napięcie potrafi narastać. Nie wszyscy dorośli wracają do swojej pierwszej spowiedzi z neutralnymi wspomnieniami. W przywoływanych przez „Wyborczą” relacjach Dominik mówi wprost o upokorzeniu, ciągłym poczuciu winy i spadku własnej wartości: zamiast odkrywać świat, nosił w sobie przekonanie, że jest wielkim grzesznikiem i wciąż robi coś źle. Skutki mogą zostać na długo, dlatego liczy się styl rozmowy, a nie sama procedura Eksperci podkreślają jeden kluczowy element: znaczenie ma sposób prowadzenia rozmowy przez księdza. To on może sprawić, że spowiedź stanie się dla dziecka doświadczeniem wspierającym albo trudnym, które będzie wracać po latach. W Polsce pojawiają się też głosy o potrzebie zmiany formuły spowiedzi najmłodszych – między innymi o ograniczeniu indywidualnych rozmów w konfesjonale lub o wprowadzeniu obecności dorosłych. Na razie obowiązujący model pozostaje bez zmian, ale coraz częściej słychać, że potrzebna jest większa wrażliwość na dziecięce emocje. W domowym przygotowaniu mogą pomóc drobne, konkretne kroki, które nie dokładają dziecku presji: wyjaśnienie dziecku, jak wygląda przebieg spowiedzi, bez straszenia konsekwencjami, nazwanie tego, czego dziecko może się bać: reakcji księdza, zapomnienia formułki, pomyłki, przypomnienie, że pytania są w porządku, a niezrozumienie pojęć nie oznacza „bycia złym”, rozmowa o tym, że stres to naturalna reakcja na nową sytuację. W relacjach dzieci powtarza się jedno: nie chcą „zrobić czegoś źle” i zostać ocenione. Im spokojniej dorośli podejdą do tego etapu przygotowań, tym większa szansa, że dziecko przejdzie przez niego bez poczucia wstydu, które potrafi zostać na długo. Źródło: Gazeta Wyborcza Zobacz też: Zapasy rodziców z nauczycielami to nowy sport narodowy. Wiadomość z Librusa jeży włos na głowie
Większość rodziców popełnia ten błąd, gdy dziecko się złości. Nie znają metody lustra
Dziecko trzaska drzwiami, krzyczy, rzuca się na podłogę, a rodzic po kilku minutach ma ochotę uciec na inną planetę. Właśnie wtedy większość z nas popełnia ten sam błąd: próbujemy natychmiast „wyłączyć” złość. Tymczasem jest sposób, który działa zupełnie odwrotnie – zamiast uciszać emocje, pokazuje dziecku, że ktoś je wreszcie zauważył.
Kiedy dziecko wpada w złość, większość rodziców odruchowo mówi: „Uspokój się”, „Przestań” albo odsyła je do pokoju. Problem w tym, że to zwykle tylko dolewa oliwy do ognia. Coraz więcej psychologów poleca zupełnie inną metodę – metodę lustra. Wielu rodziców mówi, że działa szybciej niż kara i krzyk. Na czym polega metoda lustra? Nazwa może być myląca. Nie chodzi o to, by robić taką samą minę jak dziecko, krzyczeć razem z nim albo powtarzać jego zachowanie. Metoda lustra polega na „odbiciu” emocji dziecka słowami. Rodzic spokojnie pokazuje dziecku, że rozumie, co ono czuje. Jeśli dziecko krzyczy: „Nienawidzę tego! To głupie!”, zamiast odpowiedzieć: „Przestań natychmiast!”, rodzic mówi: „Widzę, że jesteś bardzo zły, bo coś nie poszło po twojej myśli” albo: „Jesteś wściekły, bo chciałeś jeszcze zostać na placu zabaw”. To właśnie jest metoda lustra – dziecko słyszy swoje emocje „odbite” w spokojnych słowach dorosłego. Dzięki temu szybciej się uspokaja i zaczyna czuć, że ktoś naprawdę je rozumie. Dzieci dużo łatwiej wyciszają się, gdy czują się zauważone, a nie oceniane. To jedno zdanie działa na dziecięcą złość niemal od razu Wielu rodziców przyznaje, że kiedy dziecko wpada w histerię, sami zaczynają mówić coraz głośniej. Efekt? Dziecko krzyczy jeszcze bardziej, a z czasem i rodzic zaczyna krzyczeć. Metoda lustra działa odwrotnie. Zamiast walczyć ze złością dziecka, rodzic ją nazywa. Najprostsze zdania brzmią: „Widzę, że jest ci bardzo trudno” „Jesteś rozczarowany” „Bardzo się zezłościłeś” „Chciałeś, żeby było inaczej” To nie oznacza, że rodzic zgadza się na każde zachowanie. Należy postawić dziecku jasną granicę i zakomunikować, jakie zachowanie jest niedopuszczalne, np.: „Widzę, że jesteś zły. Nie pozwolę ci jednak bić”. Dziecko ma postawioną granicę, ale nie słyszy, że jego emocje są „złe” albo „niepotrzebne”. Rodzice popełniają jeden błąd, a dziecko złości się jeszcze bardziej Największy błąd? Próba natychmiastowego „naprawienia” emocji dziecka. Rodzice często mówią: „Nie ma o co płakać”, „To nic takiego”, „Przesadzasz”, „No już, uspokój się”. Dla dziecka to sygnał, że nie powinno czuć tego, co czuje. W efekcie nie uspokaja się, tylko zaczyna krzyczeć jeszcze bardziej, bo chce zostać w końcu usłyszane. Nie trzeba długo tłumaczyć ani wygłaszać „kazania”. Wystarczy kilka słów: „Jesteś smutny, bo brat zabrał ci zabawkę”. „Zdenerwowało cię, że powiedziałam „nie”. „To było dla ciebie niesprawiedliwe”. Dopiero kiedy dziecko poczuje się zrozumiane, jest gotowe, by słuchać dalej. Zobacz także: Gdy dziecko się buntuje, zastosuj metodę „psa i kota”. Szybko skończą się wybuchy złości
15-latek nie umie obrać marchewki. Ten film to dowód, że współczesne pokolenie wyginie?
W sieci już od ponad dwóch lat krąży filmik opublikowany na Facebooku przez mamę nastoletniego chłopca. Kobieta daje synowi marchewkę i obieraczkę. Chłopak patrzy na przedmiot tak, jakby widział go pierwszy raz w życiu. Próbuje włożyć do niego warzywo, obraca je, testuje różne sposoby. Bezskutecznie.
Wystarczyło kilkanaście sekund nagrania opublikowanego na profilu Lanette and Kurt na Facebooku, by internet ogłosił, że współczesne nastolatki kompletnie nie poradzą sobie w dorosłym życiu. Ale może problem wcale nie leży po ich stronie? Na filmie w tle słychać śmiech rodziców. Mama żartuje, że taką czynność powinien umieć wykonać już 7-latek. W komentarzach natychmiast pojawiły się głosy: „to pokolenie wyginie”, „oni nic nie potrafią”, „co będzie, gdy zostaną sami”. Film wyświetlono ponad 6 mln razy i okrzyknięto symbolem bezradności dzisiejszych nastolatków. Nastolatek nie umie obrać marchewki. Ale czy to naprawdę jego wina? Patrząc na takie nagranie, łatwo się oburzyć. Trudno uwierzyć, że niemal dorosły chłopak nie potrafi użyć obieraczki. Jeszcze kilkanaście lat temu większość dzieci umiała pomagać w kuchni, sprzątać, zrobić herbatę czy obrać ziemniaki. Po chwili pojawia się niewygodne pytanie: skąd on miał się tego nauczyć? Przecież nikt nie rodzi się z wiedzą, jak działa obieraczka, mop czy otwieracz do puszek. Tego trzeba dziecko nauczyć. Pokazać, pozwolić spróbować, cierpliwie patrzeć, jak robi bałagan i popełnia błędy. Tymczasem wielu rodziców – często z pośpiechu i zmęczenia – wyręcza dzieci we wszystkim. Łatwiej samemu obrać warzywa, posprzątać, zrobić kanapkę niż czekać, aż dziecko zrobi to trzy razy wolniej i rozniesie przy tym pół kuchni. Problem w tym, że po latach takiego wyręczania nagle budzimy się z nastolatkiem, który naprawdę nie wie, jak obrać marchewkę. Dzisiejsze dzieci umieją inne rzeczy niż my Dorośli uwielbiają powtarzać, że kiedyś dzieci były bardziej samodzielne. Ale prawda jest bardziej skomplikowana. Dzisiejsi nastolatkowie nie potrafią wielu rzeczy, które dla starszych pokoleń są oczywiste. Nie wiedzą, jak zaadresować kopertę, nie umieją korzystać z papierowej mapy. W komentarzach pod filmikiem z marchewką internauci wymieniali właśnie takie „wymierające” umiejętności. Z drugiej strony ci sami nastolatkowie świetnie odnajdują się w świecie, którego wielu dorosłych nie rozumie. Potrafią błyskawicznie znaleźć informacje, poruszać się po nowych technologiach, tworzyć filmy, montować wideo, obsługiwać programy i aplikacje, o których ich rodzice często nie mają pojęcia. Nie są mniej zdolni. Są po prostu wychowani do innych kompetencji. Problem zaczyna się wtedy, gdy zabraknie równowagi. Bo można świetnie montować filmiki i jednocześnie nie umieć włączyć pralki. Można znać wszystkie funkcje telefonu, ale nie wiedzieć, jak usmażyć jajecznicę. To nie nastolatki są nieprzygotowane. To my przestaliśmy je przygotowywać Najbardziej uderzające w tym filmiku nie jest to, że chłopak nie potrafił obrać marchewki. Najbardziej zaskakuje jego reakcja, gdy w końcu mu się udało. Był zachwycony. Uśmiechał się, patrzył na obraną marchewkę z dumą, jakby właśnie wygrał jakiś konkurs. I chyba właśnie to mówi najwięcej o dzisiejszych dzieciach. One wcale nie są leniwe ani niezdolne. Chcą się uczyć. Chcą próbować. Tylko często nikt nie daje im na to szansy. Przez lata zapisujemy dzieci na angielski, robotykę, korepetycje i treningi. Chcemy, żeby rozwijały pasje i miały lepszy start niż my. A gdzieś po drodze zapominamy, że „prawdziwe życie” to także obieranie marchewki, wstawienie prania, zrobienie zakupów czy ugotowanie makaronu. Może więc współczesne pokolenie nastolatków wcale nie wyginie. Ale tylko pod warunkiem, że wreszcie przestaniemy robić wszystko za nie. Zobacz także: Wystarczyła chwila w Lidlu. Zrozumiałam coś smutnego o dzisiejszych nastolatkach
Złota zasada Montessori wspiera harmonijny rozwój. Nauczy dziecko empatii i szacunku
Filozofia Montessori opiera się na wspieraniu rozwoju dziecka poprzez szacunek do niego jako odrębnej jednostki, samodzielność, wolność wyboru. Choć nie ma jednej „złotej zasady”, ta konkretna nauczy dziecko empatii, uprzejmości i odpowiedzialności za innych.
Brzmi ona: „Traktuj innych i swoje otoczenie tak, jak chcesz, żeby ciebie traktowano”. W tym jednym zdaniu zawiera się absolutny fundament Montessori: szacunek do każdej istoty, ale też umiejętność wyrażania siebie przy jednoczesnym respektowaniu norm społecznych. Na czym polega złota zasada Montessori? Choć Maria Montessori nie stworzyła jednej oficjalnej „złotej zasady”, to właśnie to zdanie stało się najważniejszą regułą w wielu szkołach i przedszkolach Montessori. Uczy dziecko patrzeć na świat z perspektywy drugiej osoby. Jeśli dziecko nie chce, by ktoś zabrał mu zabawkę, samo nie powinno wyrywać jej innym. Jeśli nie lubi, gdy ktoś krzyczy, powinno uczyć się mówić spokojnie. Jeśli chciałoby, żeby ktoś pomógł mu posprzątać, samo także powinno dbać o wspólną przestrzeń. W nurcie Montessori bardzo ważne jest, że ta zasada dotyczy nie tylko ludzi, ale też otoczenia. Dziecko uczy się szacunku do książek, zabawek, roślin, zwierząt i miejsca, w którym przebywa. Nie dlatego, że „tak trzeba”, ale dlatego, że wszystko zasługuje na troskę. Trzy filary złotej zasady: szacunek, wolność i samodzielność Za złotą zasadą Montessori stoją trzy ważne elementy. Pierwszy to szacunek do dziecka. Dorosły nie zawstydza, nie wyśmiewa i nie zmusza. Słucha, tłumaczy i traktuje dziecko poważnie. Jeśli maluch słyszy: „Widzę, że jesteś zły”, zamiast „Nie przesadzaj”, uczy się, że jego emocje są ważne – ale też, że emocje innych są równie istotne. Drugi element to wolność w granicach. Montessori nie oznacza wychowania „bez zasad”. Dziecko może wybierać, ale w określonych ramach. Może zdecydować, czy chce najpierw rysować czy układać puzzle, ale nie może niszczyć rzeczy czy przeszkadzać innym. To właśnie wtedy uczy się, że wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się komfort i bezpieczeństwo drugiego człowieka. Trzeci filar to wspierana samodzielność. Dziecko powinno mieć możliwość działania, próbowania i popełniania błędów. Dorosły nie robi wszystkiego za nie, ale jest obok i pomaga wtedy, gdy naprawdę trzeba. Dlaczego ta zasada działa? Dziecko, które regularnie słyszy i stosuje tę zasadę, staje się bardziej pewne siebie, bo wie, że jego uczucia mają znaczenie. Jednocześnie uczy się współpracy i szacunku do innych. Badacze i nauczyciele Montessori zwracają uwagę, że dzieci wychowywane w ten sposób częściej pomagają innym, łatwiej rozwiązują konflikty i lepiej radzą sobie w grupie. Są też bardziej samodzielne i kreatywne, bo nie boją się próbować i myśleć po swojemu. To właśnie dlatego jedno zdanie może mieć tak wielką siłę. „Traktuj innych i swoje otoczenie tak, jak chcesz, żeby ciebie traktowano” nie jest tylko zasadą dobrego wychowania. To sposób, w jaki dziecko uczy się żyć z innymi – i ze sobą. Źródło: starshinemontessori.com Zobacz także: 10 przykazań Montessori. Powtarzaj je jak mantrę, a wychowasz silne psychicznie dziecko
Nauczycielka: „Zapytałam ucznia o zadanie domowe. Po bezczelnej odpowiedzi wyszłam z klasy”
Była ósma rano. Lekcja polskiego w siódmej klasie. Weszłam do sali, wpisałam temat, sprawdziłam obecność. Nic nie zapowiadało, że za chwilę będę musiała wyjść na korytarz, żeby się uspokoić.
Uczę od prawie dwudziestu lat. Widziałam już naprawdę wiele. Uczniów, którzy spali na lekcji. Takich, którzy odmawiali odpowiedzi. Takich, którzy trzaskali drzwiami i wychodzili z klasy. Ale czegoś takiego jeszcze nie słyszałam. Poprzedniego dnia zadałam krótką pracę domową. Dosłownie kilka zdań do napisania. Nic wielkiego, może 10 minut pracy. Chciałam tylko sprawdzić, czy uczniowie zrozumieli temat. Podeszłam do jednego z chłopców i spokojnie zapytałam: – Masz zadanie? Spojrzał na mnie, wzruszył ramionami i powiedział: – Nie. Zapytałam więc, dlaczego go nie zrobił. I wtedy usłyszałam: – Bo pani nie ma prawa zadawać prac domowych. Taka pani mądra, a przepisów nie zna? A co mi pani zrobi? W klasie zrobiło się cicho. Nawet ci uczniowie, którzy zwykle się śmieją i komentują wszystko półgłosem, zamilkli. Ten chłopiec siedział i patrzył na mnie z wyzywającą miną. Jakby czekał, co odpowiem. Przez chwilę naprawdę nie wiedziałam. Nie chodziło o zadanie. Chodziło o ton Wiem, że przepisy się zmieniły. Wiem, że prace domowe nie są obowiązkowe i nie można ich oceniać. Ale to nie znaczy, że nauczyciel nie może poprosić ucznia o wykonanie prostego ćwiczenia albo zachęcić go do powtórzenia materiału w domu. Tylko że mnie najbardziej zabolało coś innego. Nie to, że nie miał zadania. Nie to, że znał przepisy. Tylko sposób, w jaki to powiedział. Naprawdę do tego doszliśmy? Coraz częściej mam wrażenie, że uczniowie nie traktują nauczyciela jak człowieka, tylko jak przeciwnika. Kogoś, kogo trzeba przechytrzyć, wyśmiać albo sprawdzić, gdzie są jego granice. Wiem, że zaraz ktoś napisze: „Dzieci zawsze były bezczelne”. Nie. Były różne. Ale kiedyś, nawet jeśli uczeń czegoś nie zrobił, to było mu głupio. Próbował się tłumaczyć, przepraszał, czasem wymyślał najdziwniejsze historie o psie, babci i zgubionym zeszycie. Dziś coraz częściej słyszę: „Nie chciało mi się”. „Nie muszę”. „I co pani zrobi?”. Wyszłam z klasy, bo wiedziałam, że za chwilę powiem za dużo Poczułam, jak robi mi się gorąco. Byłam zła, ale chyba jeszcze bardziej było mi zwyczajnie przykro. Odłożyłam dziennik, powiedziałam klasie, żeby przez chwilę siedzieli cicho, i wyszłam na korytarz. Stałam tam może dwie minuty. Oddychałam i próbowałam się uspokoić. Wiedziałam, że jeśli zostanę w tej klasie jeszcze chwilę, to powiem coś, czego potem będę żałowała. Najgorsze było to, że kiedy wróciłam, kilku uczniów patrzyło na mnie ze współczuciem. Jedna dziewczynka powiedziała po lekcji: – Proszę pani, to było chamskie. I chyba właśnie to zabolało mnie najbardziej. Że dzieci lepiej od dorosłych rozumieją czasem, gdzie kończy się zwykła rozmowa, a zaczyna brak szacunku. Nie chcę, żeby nauczyciel bał się odezwać Nie oczekuję, że uczniowie będą zawsze grzeczni, idealni i zachwyceni każdą lekcją, ale chciałabym, żeby pamiętali, że po drugiej stronie też stoi człowiek. Zmęczony. Zestresowany. Taki, który też może mieć gorszy dzień. W ostatnich miesiącach coraz częściej słyszę od koleżanek, że boją się zwracać uczniom uwagę. Bo zaraz usłyszą, że „nie mają prawa”, że „rodzice napiszą do dyrekcji” albo że „to nie jest obowiązkowe”. Może dlatego coraz więcej nauczycieli po prostu odpuszcza. A potem wszyscy dziwią się, że w szkołach nie ma autorytetów. Jak mają być, skoro za zwykłe pytanie o zadanie domowe nauczyciel słyszy: „A co mi pani zrobi?”. Komentarz redakcji Zmiana przepisów dotyczących prac domowych nie oznacza, że uczniowie mogą mówić do nauczycieli wszystko. Szacunek powinien działać w obie strony – niezależnie od tego, kto ma rację. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: „Mogą nawet siedzieć w telefonach”. Rodzice chcą, by świetlice były otwarte do 20
3 metody na ograniczenie dziecku telefonu od razu. Bez limitów i awantury
Jeśli masz wrażenie, że twoje dziecko jest przyklejone do smartfona, ustawianie limitów czy zabieranie telefonu to kiepskie metody wychowawcze. Zamiast karać i zakazywać, zacznij od zrozumienia, czym dla dziecka jest wirtualny świat.
„Odłóż ten telefon, bo ci go zabiorę” – straszysz. Czasem na tym się kończy, innym razem realizujesz groźbę, co kończy się gigantycznym fochem twojej latorośli. W wielu domach rozmowy o ekranach kończą się dokładnie tak samo: kłótnią, obrażaniem się i poczuciem, że nikt nikogo nie rozumie. W materiale UNICEF dr Lisa Damour, psycholożka kliniczna i autorka poradników dla rodziców, przekonuje, że da się ograniczyć dziecku korzystanie z telefonu bez codziennych awantur. Zamiast kolejnych zakazów warto zrobić trzy rzeczy. 1. Zainteresuj się tym, co dziecko robi w sieci i jak się wtedy czuje Wielu rodziców zaczyna od zdania: „Za dużo siedzisz w telefonie”. Problem w tym, że dziecko słyszy wtedy tylko krytykę. A kiedy czuje się atakowane, od razu się broni. Dr Lisa Damour radzi, żeby najpierw szczerze zainteresować się tym, co dziecko robi w internecie i jakie emocje mu wtedy towarzyszą. Zapytaj, co lubi oglądać, z kim pisze, co sprawia mu przyjemność, a co je stresuje albo denerwuje. Możesz powiedzieć: „Widzę, że dużo czasu spędzasz z telefonem. Jestem ciekawa, co najbardziej lubisz robić i jak się wtedy czujesz”. To ważne, bo dzieci często sięgają po telefon nie tylko z nudów. Czasem chcą się uspokoić, poprawić sobie humor, przestać myśleć o szkole albo po prostu nie czuć się samotnie. Bywa też odwrotnie – po dłuższym siedzeniu w sieci są bardziej zmęczone, rozdrażnione albo smutne. Kiedy rodzic zna powód, łatwiej znaleźć rozwiązanie. Jeśli dziecko scrolluje, bo nie ma co robić, potrzebuje innych zajęć. Jeśli siedzi w telefonie, bo boi się, że coś je ominie, potrzebuje wsparcia i rozmowy. 2. Nie pozwól, żeby ekran zabrał dziecku inne ważne rzeczy Telefon sam w sobie nie jest problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy przez ekran dziecko przestaje spać, spotykać się z innymi, ruszać się albo robić rzeczy, które wcześniej sprawiały mu przyjemność. Według dr Lisy Damour warto zwrócić uwagę nie tyle na samą liczbę godzin, ile na to, co znika z życia dziecka. Czy nadal ma czas na sen? Czy wychodzi z domu? Czy ma chwilę na sport, książkę, zabawę, rozmowę z rodziną? Warto ustalić kilka prostych zasad, które pomogą zachować równowagę: nie korzystamy z telefonu przy stole, nie korzystamy z telefonu godzinę przed snem, telefony zostają poza sypialnią na noc, po szkole najpierw obiad, odpoczynek albo lekcje, dopiero później ekran. Szczególnie ważny jest sen. Jeśli dziecko zabiera telefon do łóżka, zwykle zasypia później i śpi gorzej. A niewyspane dziecko jest bardziej nerwowe, szybciej się złości i jeszcze trudniej odrywa się od ekranu następnego dnia. Dobrze działa też prosta zasada: zanim dziecko sięgnie po telefon, najpierw powinno mieć czas na coś innego – spacer, rower, spotkanie z kolegą, planszówkę czy zwykłą rozmowę. 3. Dawaj przykład. Dzieci uczą się przez naśladownictwo Rodzice często oczekują, że dziecko ograniczy telefon, a sami w każdej wolnej chwili sprawdzają wiadomości albo scrollują media społecznościowe. Trudno wtedy przekonać dziecko, że ekran nie jest najważniejszy. Dr Lisa Damour podkreśla, że najlepszym sposobem na zmianę jest modelowanie zachowania. Jeśli chcesz, żeby dziecko odkładało telefon, pokaż, że ty też potrafisz to zrobić. Wspólne zasady działają najlepiej. Na przykład: wszyscy odkładają telefony do pudełka podczas kolacji, nikt nie korzysta z telefonu przed snem, w weekend codziennie jest godzina bez ekranów. Dla dziecka to sygnał, że nie jest karane. Widzi, że rodzic nie walczy z nim, tylko chce pomóc całej rodzinie odzyskać trochę spokoju. Nie da się całkowicie wyeliminować telefonu z życia dziecka. I nie trzeba. Telefon jest dziś częścią świata dzieci. Ale nie powinien być ważniejszy od snu, relacji i zwykłej codzienności. Czasem wystarczy kilka prostych zasad i spokojna rozmowa, żeby w domu było mniej kłótni, a więcej wzajemnego zrozumienia. Źródło: unicef.org Zobacz także: Nie dawaj dziecku smartfona przed tym wiekiem. Nowe badania nie pozostawiają złudzeń
Jej córka po zabraniu telefonu zanosiła się płaczem. Wystarczyła zmiana 1 nawyku
„Jeszcze pięć minut”. Dla wielu rodziców to jedno z tych zdań, które słyszą niemal codziennie. Najpierw jest prośba, potem negocjacje, a na końcu łzy, złość albo awantura, gdy trzeba odłożyć telefon czy wyłączyć tablet.
W wielu domach wygląda to dokładnie tak samo: dziecko nie może oderwać się od ekranu, rodzic czuje narastającą frustrację, a wieczory kończą się napięciem. Dziennikarka naukowa i autorka poradników dla rodziców dr Michaeleen Doucleff podzieliła się na łamach „New York Post” sposobem, który pomógł jej poradzić sobie z podobnym problemem. Przez długi czas sama była przekonana, że jej córka po prostu bardzo lubi oglądać filmy i korzystać z aplikacji. Dopiero z czasem zrozumiała, że problem nie tkwił w samych treściach, ale w tym, jak silnie działały na dziecko. Po 1–2 godzinach przed ekranem następował ten sam scenariusz W domu Doucleff obowiązywała jasna zasada: jej córka, Rosy, odkąd miała 7 lat, mogła korzystać z ekranów od jednej do dwóch godzin każdego wieczoru. Na początku wydawało się, że wszystko jest pod kontrolą. Dziewczynka oglądała filmiki, przewijała kolejne treści i dobrze się bawiła. Największy problem zaczynał się jednak wtedy, gdy kończył się wyznaczony czas. Gdy dzwonił timer, Rosy nie potrafiła się uspokoić. Krzyczała, płakała, biegała po domu, była pobudzona i sfrustrowana. Pewnego dnia położyła się skulona pod biurkiem i przez 15 minut cicho łkała. Doucleff przyznaje, że długo interpretowała takie zachowanie w bardzo typowy sposób. Wydawało jej się, że córka po prostu tak bardzo lubi grać czy oglądać filmy, że trudno jej się z nimi rozstać. Z czasem zaczęła jednak patrzeć na to inaczej. To nie była „miłość” do ekranów Wielu rodziców myśli podobnie: skoro dziecko tak mocno reaguje na odebranie telefonu czy tabletu, to znaczy, że naprawdę uwielbia to, co robi. Zdaniem Doucleff rzeczywistość może wyglądać zupełnie inaczej. Silna złość, rozpacz czy poczucie pustki po wyłączeniu urządzenia nie zawsze świadczą o tym, że dziecko czerpie prawdziwą radość z oglądanych treści. Często to raczej efekt mechanizmu, który sprawia, że chce ono jeszcze jednego filmiku, jeszcze jednego przewinięcia i jeszcze kilku minut przed kranem. To właśnie dlatego tak wiele dzieci reaguje podobnie. Nie chodzi o konkretny serial, jedną grę czy jednego influencera. Chodzi o samą pętlę, w której utknęło dziecko. Doucleff powołuje się na wyjaśnienia neuronaukowca Jonathana Morrowa z University of Michigan. Według niego nowoczesne aplikacje społecznościowe i platformy z krótkimi filmami są projektowane tak, aby jak najdłużej zatrzymać użytkownika. Algorytm obserwuje, co dziecko ogląda, na czym zatrzymuje wzrok i które treści przewija wolniej. Na tej podstawie próbuje odgadnąć, czego w danym momencie potrzebuje. Czasem może to być potrzeba przynależności. Innym razem chęć przeżycia przygody, poprawy humoru albo zwykłej ekscytacji. Następnie podsuwa kolejne treści. Nie są one idealnie dopasowane. Są tylko „prawie” idealne. I właśnie to sprawia, że dziecko nie chce przestać. Każdy kolejny filmik daje nadzieję, że ten następny będzie jeszcze śmieszniejszy, ciekawszy albo bardziej ekscytujący. Satysfakcja jest cały czas blisko, ale nigdy nie pojawia się do końca. Dziecko zostaje więc w pętli nieustannego szukania i przewijania. Rodzic widzi tylko finał: płacz, złość i trudność z odłożeniem telefonu. Zamiast zakazów zmiana nawyków Doucleff zrozumiała, że jeśli po prostu zabierze córce ekran, skończy się to kolejną awanturą. Postanowiła więc zrobić coś zupełnie innego. Nie zaczęła od zakazów i kar, ale od znalezienia aktywności, która byłaby dla dziecka naprawdę atrakcyjna. Jej córka od dawna chciała nauczyć się samodzielnie jeździć rowerem do małego sklepiku na rogu ulicy. Mama postanowiła wykorzystać ten pomysł. Pewnego wieczoru po kolacji przerwała czas ekranów i zaproponowała wspólną przejażdżkę. Zamiast kolejnych filmików, mama z córką miały wspólnie opracowaną trasę rowerową. Początkowo Rosy nie była zachwycona. Jednak po kilku dniach zaczęła czekać na wieczorne wyjścia. Po około tygodniu wydarzyło się coś, czego Doucleff zupełnie się nie spodziewała. Jej córka coraz częściej „zapominała” o tym, że po kolacji zwykle oglądała filmiki. Rowery były tylko początkiem. Później w domu pojawiły się kolejne aktywności: wspólne pieczenie, prowadzenie dziennika i szydełkowanie. Ważne było jednak to, że nie były to zajęcia narzucone przez rodzica. Doucleff szukała takich rzeczy, które naprawdę interesowały córkę i dawały jej podobne poczucie zaangażowania jak ekran. To właśnie okazało się kluczowe: dziecko dużo łatwiej rezygnuje z telefonu, jeśli ma obok coś, co daje mu emocje, satysfakcję i poczucie sprawczości. W przypadku Rosy działały: aktywności, w których mogła nauczyć się czegoś nowego, zajęcia związane z samodzielnością, wspólnie spędzony czas z rodzicem, czynności, które dawały szybki efekt i poczucie sukcesu. Z czasem wieczory w ich domu zaczęły wyglądać zupełnie inaczej. Było mniej napięcia, mniej krzyków i mniej walki o wyłączenie urządzeń. Pojawiło się za to więcej rozmów, wspólnych rytuałów i zwyczajnej bliskości. Eksperci radzą: nie zabieraj ekranu, zanim nie dasz czegoś w zamian Doucleff podkreśla, że wielu rodziców popełnia ten sam błąd. Chcą natychmiast ograniczyć telefon, tablet albo media społecznościowe, ale nie zastanawiają się, co pojawi się w ich miejscu. Dla dziecka ekran często nie jest tylko rozrywką. To także sposób na nudę, odreagowanie stresu, kontakt z rówieśnikami albo chwilę ekscytacji po długim dniu. Jeśli nagle się to odbierze, dziecko zostaje z pustką. Dlatego autorka radzi, by najpierw znaleźć jedną aktywność offline, która naprawdę ma szansę dziecko wciągnąć. W wielu rodzinach sprawdzają się: pieczenie lub gotowanie, jazda na rowerze, planszówki, rysowanie i tworzenie komiksów, sport, szycie, robienie biżuterii albo szydełkowanie, wspólne czytanie, prowadzenie pamiętnika, opieka nad zwierzęciem (pamiętaj jednak, że zwierzak to odpowiedzialność, a nie zabawka!) budowanie czegoś własnymi rękami. Najważniejsze, by dziecko samo poczuło, że to daje mu przyjemność. Wtedy żadne zakazy nie będą potrzebne. Źródło: nypost.com Zobacz także: Jak ograniczyć dziecku telefon bez awantury w domu: 5 zasad do wprowadzenia „na już”
5 kreskówek, które wyglądają jak niewinne bajeczki. Pod żadnym pozorem nie puszczaj ich dziecku
Na pierwszy rzut oka są kolorowe, zabawne i… zupełnie niegroźne. Dopiero po chwili okazuje się, że to świat, do którego dzieci nie powinny mieć dostępu.
Zdarzyło mi się kiedyś usłyszeć: „To tylko kreskówka, co może się stać?”. I wtedy przypominam sobie moment, kiedy przypadkiem zerknęłam, co ogląda dziecko znajomych. Na ekranie – animacja, bohaterowie jak z bajki, intensywne kolory. A treść? Dla wszystkich, tylko nie dla najmłodszych. To właśnie największa pułapka współczesnych animacji – wyglądają jak coś dla dzieci, a w rzeczywistości są tworzone wyłącznie dla dorosłych. I choć wielu rodziców zna te tytuły, wciąż zdarzają się sytuacje, w których trafiają one do dzieci „przez przypadek”. Oto pięć kreskówek, które zdecydowanie powinny zostać poza zasięgiem najmłodszych. Kreskówki dla dorosłych – dlaczego dzieci nie powinny ich oglądać? „Simpsonowie” To klasyka, która przez lata weszła do popkultury tak mocno, że wielu z nas przestaje traktować ją jako coś kontrowersyjnego. A jednak to serial pełen ironii, sarkazmu i tematów, które dzieci po prostu źle rozumieją. Alkohol, konflikty rodzinne, kpiny z autorytetów – to wszystko jest tam na porządku dziennym. Dla dorosłych bywa zabawne, dla dzieci – dezorientujące. View oEmbed on the source website „Beavis i Butt-Head” Ten tytuł od lat budzi kontrowersje i trudno się dziwić. Bohaterowie są wulgarni, agresywni i kompletnie pozbawieni refleksji. Ich zachowania nie są przedstawiane jako coś złego – wręcz przeciwnie, często mają być „śmieszne”. Dla dziecka to bardzo niebezpieczny przekaz, bo nie daje żadnego punktu odniesienia. View oEmbed on the source website Popularne animacje, które mogą zaszkodzić dziecku „South Park” To jedna z najbardziej kontrowersyjnych animacji w historii. Wulgarny język, ostre żarty, tematy tabu – religia, polityka – wszystko podane w formie, która dla dorosłych bywa satyrą, ale dla dziecka jest po prostu chaosem. I choć bohaterami są dzieci, nie ma wątpliwości, że to nie jest serial dla młodszych widzów. View oEmbed on the source website „Rick i Morty” Z pozoru to historia o dziadku i wnuku podróżujących między wymiarami. W praktyce – bardzo intensywna, momentami mroczna opowieść pełna przemocy, egzystencjalnych rozterek i trudnych emocji. Dziecko nie tylko nie zrozumie większości wątków, ale może też zostać nimi przytłoczone. View oEmbed on the source website Bajka, którą zostaw dla siebie „BoJack Horseman” To jeden z tych seriali, które przemawiają do wyobraźni – ale zdecydowanie nie dziecięcej. Tematy depresji, uzależnień, samotności i sensu życia są tu pokazane w sposób bezpośredni i często bardzo ciężki emocjonalnie. Animowana forma może zmylić, ale treść jest absolutnie dorosła. View oEmbed on the source website Forma potrafi zmylić nawet uważnych rodziców Z perspektywy rodzica widzę, jak łatwo popełnić błąd. Wystarczy szybkie wyszukiwanie, sugestia platformy streamingowej, kolorowa miniaturka. Dziecko widzi „bajkę” i chce obejrzeć. My – zajęci, zmęczeni – czasem odpuszczamy kontrolę. A potem okazuje się, że to, co miało być niewinną rozrywką, wprowadza do świata dziecka język, emocje i zachowania, na które nie jest gotowe. Nie chodzi o demonizowanie tych produkcji. Sama niektóre z nich oglądałam i doceniam ich inteligencję czy humor. Ale jestem też pewna jednego – to treści dla dorosłych. Granica, której warto pilnować Dzieci uczą się przez obserwację. Przejmują słowa, zachowania, sposób reagowania na emocje. Jeśli widzą bohaterów, którzy wyśmiewają innych, przekraczają granice i nie ponoszą konsekwencji – to zostaje z nimi na dłużej, niż nam się wydaje. Dlatego dziś jestem dużo bardziej uważna. Sprawdzam, co oglądają moje dzieci, rozmawiamy o tym, co widzą na ekranie. I nie daję się zwieść temu, że coś „wygląda jak bajka”. Zobacz też: Ci rodzice są autorytetami dla swoich dzieci. Robią 1 rzecz, gdy dziecko przekracza granice
Te dzieci nie mogą jeździć same na rowerze. Rodzice nagminnie łamią prawo
Wielu rodziców robi to z przyzwyczajenia i w dobrej wierze. Problem w tym, że w świetle prawa może to być poważny błąd.
Często obserwuję sceny, które wydają się zupełnie normalne – dziecko na rowerze, samotnie jadące chodnikiem albo ścieżką rowerową. Plecak na plecach, wiatr we włosach, wolność. Sama jeszcze kilka lat temu nie zastanawiałam się nad tym głębiej. Wydawało mi się, że jeśli dziecko „umie jeździć”, to znaczy, że może jeździć samo. Dziś wiem, że to nie takie proste. Od kiedy dziecko może jeździć samo na rowerze? Przepisy są jasne W polskim prawie granica jest bardzo konkretna. Dziecko do 10. roku życia traktowane jest jako pieszy – nawet jeśli jedzie na rowerze. To oznacza, że może poruszać się na rowerze tylko pod opieką osoby dorosłej. Samodzielna jazda po drodze, ścieżce rowerowej czy nawet chodniku nie jest wtedy dozwolona w pełnym zakresie. Dopiero po ukończeniu 10 lat dziecko może poruszać się samodzielnie – ale pod jednym warunkiem: musi posiadać kartę rowerową lub inne uprawnienia (np. prawo jazdy kategorii AM). I tu pojawia się problem. Bo w praktyce wiele dzieci jeździ samodzielnie dużo wcześniej. Bez dokumentów, bez świadomości zasad ruchu drogowego i – co najważniejsze – bez pełnej odpowiedzialności, którą nakładają przepisy. Karta rowerowa – formalność czy realna ochrona? Karta rowerowa przez lata była traktowana trochę jak relikt przeszłości. Wielu rodziców pamięta ją jako coś mało istotnego, wręcz symbolicznego. Tymczasem to dokument, który potwierdza, że dziecko zna podstawowe zasady ruchu drogowego, potrafi zachować się w różnych sytuacjach i jest przygotowane do samodzielnego poruszania się po drodze. Kiedy rozmawiałam ostatnio z nauczycielką w szkole moich dzieci, usłyszałam zdanie, które dało mi do myślenia: „Dzieci świetnie jeżdżą, ale nie wiedzą, jak się zachować na skrzyżowaniu”. I to właśnie jest sedno problemu. Bo jazda na rowerze to nie tylko umiejętność utrzymania równowagi. To także świadomość przepisów, znaków drogowych i potencjalnych zagrożeń. Rodzice łamią prawo – często nieświadomie Najbardziej uderzające jest to, że większość rodziców nie robi tego celowo. Po prostu nie wiedzą. Widzimy inne dzieci na rowerach, widzimy, że „wszyscy tak robią”, więc uznajemy to za normę. Do tego dochodzi potrzeba samodzielności dziecka – chcemy, żeby było bardziej niezależne, żeby mogło samo pojechać do kolegi czy na plac zabaw. Sama miałam moment zawahania się, kiedy moje dziecko poprosiło: „Mamo, mogę pojechać sama?”. To trudne. Bo z jednej strony chcemy dać dzieciom wolność, z drugiej – musimy pamiętać o ich bezpieczeństwie i obowiązującym prawie. Warto też wiedzieć, że w razie wypadku konsekwencje mogą ponieść rodzice. Jeśli dziecko poniżej 10 lat porusza się samo i dojdzie do niebezpiecznej sytuacji, odpowiedzialność spada na opiekunów. Między wolnością a odpowiedzialnością Nie chodzi o to, żeby zabierać dzieciom radość z jazdy na rowerze. Wręcz przeciwnie – to jedna z najpiękniejszych form dziecięcej wolności. Ale ta wolność powinna iść w parze z odpowiedzialnością. Dziś, patrząc na dzieci jeżdżące samodzielnie po osiedlu, często zastanawiam się: czy one naprawdę są na to gotowe? Czy ktoś je tego nauczył? Może, zamiast traktować przepisy jako ograniczenie, warto spojrzeć na nie jak na wskazówkę: kiedy nasze dziecko jest naprawdę gotowe, by wsiąść na rower i ruszyć w świat – już nie tylko z radością, ale i świadomością. Zobacz też: Małe dzieci nie mogą same jeździć autobusem. Jaki jest minimalny wiek? „Rodzice są nieświadomi”
„Nauczycielka nie jest od zmieniania pieluch”. Telefon z przedszkola zirytował matkę
„Miejsce dzieci w pieluchach jest w domu” – takie słowa wciąż słyszą rodzice na zebraniach w przedszkolach. Problem w tym, że przepisy mówią co innego. Publiczna placówka nie może odmówić przyjęcia dziecka tylko dlatego, że nie jest jeszcze odpieluchowane.
Wielu rodziców przyznaje, że temat pieluch pojawia się już podczas pierwszego spotkania w przedszkolu. Padają sugestie, że dziecko „powinno już wołać”, „musi być samodzielne” albo że nauczycielki nie będą zmieniać pieluch. „Usłyszałam, że mam dwa miesiące na odpieluchowanie” – Już na pierwszym spotkaniu z panią dyrektor usłyszałam, że do września dzieci mają być odpieluchowane, bo panie nie będą ich przewijać. Mój syn miał wtedy niecałe 3 lata i ewidentnie nie był jeszcze gotowy. Wyszłam stamtąd z poczuciem, że robię coś źle – opowiada mama przedszkolaka. Tymczasem prawo nie zostawia tu dużego pola do interpretacji. W przypadku przedszkoli publicznych nie ma przepisu, który wymagałby, by dziecko było odpieluchowane przed rozpoczęciem edukacji. Trzylatek ma prawo do miejsca w przedszkolu niezależnie od tego, czy korzysta już z toalety samodzielnie. Kryteria przyjęcia określa ustawa i nie ma wśród nich „samodzielności w toalecie”. Czy nauczycielka musi zmienić pieluchę? To właśnie o to najczęściej kłócą się rodzice i przedszkola. Wielu rodziców uważa, że skoro dziecko zostało przyjęte do placówki, personel powinien pomagać mu również w czynnościach higienicznych. – Pani powiedziała mi wprost, że „nie jest od przewijania”. Nie mogłam w to uwierzyć. Przecież skoro przyjmują trzylatki, to chyba wiedzą, że nie wszystkie są odpieluchowane – mówi mama dziewczynki z prywatnego przedszkola. Przepisy nie zawierają wprost zdania: „nauczyciel ma obowiązek zmienić pieluchę”. Obowiązki nauczycieli są opisane bardzo ogólnie. Placówka ma zapewnić dziecku bezpieczeństwo, opiekę i odpowiednie warunki higieniczne. W praktyce oznacza to, że jeśli dziecko wymaga pomocy przy skorzystaniu z toalety lub trzeba je przebrać, ktoś z personelu powinien się tym zająć. W wielu przedszkolach robią to nauczycielki albo pomoce nauczyciela. Rodzice zwracają jednak uwagę, że część placówek próbuje zrzucić odpowiedzialność na nich i dzwoni z prośbą, by przyjechali przewinąć dziecko. – Dostałam telefon w środku pracy, że mam przyjechać, bo córka załatwiła się w pieluchę. Przedszkole jest 45 minut od mojego biura. Nie wyobrażam sobie wychodzić z pracy kilka razy dziennie – opowiada mama 3-latki. Publiczne i prywatne przedszkole – co mówi prawo? W przypadku przedszkoli publicznych sprawa jest jasna: nie mogą wymagać, by dziecko było odpieluchowane, ani uzależniać od tego przyjęcia do placówki. Jeśli rodzic usłyszy coś takiego, może poprosić o pisemne uzasadnienie i zgłosić sprawę do kuratorium albo do Rzecznika Praw Dziecka. Inaczej wygląda sytuacja w placówkach prywatnych. Przedszkola niepubliczne mają większą swobodę i mogą wpisywać do swoich regulaminów, że przyjmują tylko dzieci, które nie noszą już pieluch. Takie wymaganie nie wynika z prawa, ale z zasad ustalonych przez samą placówkę. Rodzic podpisujący umowę zgadza się wtedy na te warunki. To właśnie dlatego wielu rodziców jest zaskoczonych, gdy prywatne przedszkole odmawia przyjęcia dziecka albo sugeruje, że powinno zostać w domu do czasu odpieluchowania. Eksperci podkreślają jednak, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Jedne przestają korzystać z pieluch tuż po drugich urodzinach, inne kilka miesięcy później. Presja i straszenie przedszkolem zwykle nie pomagają – a często tylko sprawiają, że dziecko zaczyna jeszcze bardziej bać się korzystania z toalety. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Panie w przedszkolu psują dzieci? „W domu stosujemy zimny chów, a one rozpieszczają mi córkę”
3 nawyki, które niszczą dziecięcą pewność siebie. Wielu rodziców robi to z troski
Niektóre dzieci bez wahania zgłaszają się do odpowiedzi, próbują nowych rzeczy i szybko podnoszą się po porażce. Inne już na starcie mówią: „Nie umiem”, „Boję się”, „Na pewno mi nie wyjdzie”. Bardzo często to efekt słów, które słyszą od rodziców każdego dnia.
„Nie bądź taki nieśmiały”, „Zobacz, twoja siostra potrafi”, „Przestań się bać” – wielu rodziców mówi to odruchowo, myśląc, że tak zmotywują dziecko do działania. Problem w tym, że właśnie takie słowa potrafią najmocniej podkopać dziecięcą pewność siebie. Nie porównuj. To najszybciej odbiera dziecku wiarę w siebie Rodzice często chcą zmotywować dziecko, pokazując mu, jak radzą sobie inni. Mówią: „Franek już to umie”, „Twoja siostra nie robi takich scen”, „Inne dzieci są odważniejsze”. Dla dziecka nie brzmi to jednak jak zachęta. Słyszy tylko, że jest gorsze. Eksperci podkreślają, że porównywanie do rodzeństwa, kolegów czy kuzynów jest jedną z rzeczy, które najbardziej obniżają samoocenę. Dziecko zaczyna myśleć, że nigdy nie będzie wystarczająco dobre. Z czasem może przestać próbować, bo i tak zakłada, że znowu „wypadnie gorzej”. – Przez lata mówiłam córce, żeby brała przykład ze starszej o 2 lata kuzynki. Myślałam, że ją zmotywuję. Było odwrotnie. Zamykała się jeszcze bardziej i powtarzała, że jest „gorsza od innych”, a nawet, że jej nie kocham. Łamało mi to serce – opowiada mama 9-latki. Zamiast porównywać, lepiej pokazywać dziecku jego własne postępy. Nawet niewielkie. „Pamiętasz, miesiąc temu bałeś się wejść na scenę, a dziś powiedziałeś jedno zdanie” działa dużo lepiej niż „Inni umieją więcej”. Jedna rzecz naprawdę wzmacnia pewność siebie: pozwól dziecku próbować Wielu rodziców chce ułatwić dziecku życie. Poprawiają po nim rysunek, odrabiają trudniejsze zadanie, szybko wiążą buty, zanim maluch sam spróbuje. Robią to z troski. Ale dziecko dostaje wtedy sygnał: „Sam sobie nie poradzisz”. Pewność siebie nie bierze się z ciągłego chwalenia. Rodzi się wtedy, gdy dziecko coś zrobi samo – nawet jeśli nieidealnie. Możliwość wyboru, podejmowania małych decyzji i popełniania błędów buduje w nim przekonanie: „Dam radę”. Eksperci radzą, by już małym dzieciom dawać proste wybory: którą bluzkę chcą założyć, jaki owoc zjeść, od czego zacząć odrabianie lekcji. To drobiazgi, ale właśnie one uczą sprawczości. – Mój syn zawsze mówił: „Nie umiem”. A ja od razu robiłam wszystko za niego. Dopiero psycholog zwróciła mi uwagę, że w ten sposób sama odbieram mu pewność siebie. Teraz częściej mówię: „Spróbuj, jestem obok”. Widzę ogromną różnicę – mówi mama 7-latka. Wielu rodziców na forach pisze podobnie: dzieci nabierają odwagi nie wtedy, gdy ciągle słyszą, że są wyjątkowe, ale wtedy, gdy mogą czegoś spróbować i przekonać się, że naprawdę potrafią. Rodzice pewnych siebie dzieci nie mówią tego jednego zdania Jest jeszcze jedno zdanie, które wyjątkowo często podcina dziecku skrzydła: „Ty jesteś po prostu nieśmiały”. Wydaje się niewinne, ale dziecko bardzo szybko zaczyna traktować je jak etykietkę. Jeśli słyszy to regularnie, zaczyna wierzyć, że takie właśnie jest i że nic nie da się z tym zrobić. Zamiast próbować nowych rzeczy, wycofuje się jeszcze bardziej. Psychologowie radzą, by nie przyklejać dzieciom etykietek – nawet tych pozornie łagodnych, jak „nieśmiały”, „wrażliwy” czy „cichy”. Dzieci często zaczynają zachowywać się dokładnie tak, jak są opisywane. – Zawsze mówiłam przy ludziach: „Ona jest bardzo nieśmiała”. Kiedyś córka przerwała mi i powiedziała: „Mamo, nie mów tak o mnie”. Dopiero wtedy zrozumiałam, że sama wkładam ją w rolę, z której trudno jej wyjść – opowiada mama uczennicy trzeciej klasy. Zamiast mówić: „Jesteś nieśmiały”, lepiej powiedzieć: „Potrzebujesz trochę czasu” albo „Lubisz najpierw popatrzeć”. To daje dziecku przestrzeń do zmiany i nie zamyka go w jednej roli. Pewność siebie nie pojawia się z dnia na dzień. Buduje się ją z małych rzeczy: zaufania, możliwości wyboru, prawa do błędów i słów, które dziecko słyszy codziennie. A czasem jedno zdanie potrafi zostać z nim na całe życie. Zobacz także: Te 3 zdania musi usłyszeć dziecko, by czuć się kochane. Nie każdemu przejdą przez gardło
„Mogą nawet siedzieć w telefonach”. Rodzice chcą, by świetlice były otwarte do 20
Świetlica zamykana o 16:00 to dla wielu rodziców początek codziennej paniki. Coraz więcej z nich mówi wprost: szkoły nie nadążają za tym, jak dziś wygląda praca i życie rodzin.
Jeszcze kilkanaście lat temu świetlica czynna do 16:00 wydawała się czymś normalnym. Dziś coraz więcej rodziców pracuje zmianowo, dojeżdża do pracy albo kończy obowiązki dużo później. Efekt? Dziecko kończy lekcje o 13:00, a rodzic zaczyna nerwowo szukać kogoś, kto je odbierze ze świetlicy o 16. „Pracuję do 18. Kto ma odebrać moje dziecko?” – Świetlica w szkole mojego syna działa do 15:45, to niewielka miejscowość. Ja kończę pracę o 17:30, a potem jeszcze muszę dojechać. Codziennie proszę babcię, sąsiadkę albo koleżankę. Czuję się, jakbym co dzień organizowała akcję ratunkową – mówi mama ucznia z drugiej klasy. Takich rodzin jest coraz więcej. Wielu rodziców nie ma dziadków na miejscu, nie stać ich na opiekunkę albo zwyczajnie nie mają komu zostawić dziecka. Tymczasem świetlice w wielu szkołach świecą pustkami już późnym popołudniem, bo kończą pracę wtedy, gdy większość rodziców wciąż jest w pracy. Coraz częściej pojawiają się więc głosy, że świetlice powinny być czynne przynajmniej do 18:00, a nawet do 20:00. Już jakiś czas temu MEN podjął temat otwarcia świetlic nawet przez 12 godzin dziennie. Rodzice chcą dłuższych godzin. Inni mówią: „To już przechowalnia” Pomysł wydłużenia pracy świetlic budzi ogromne emocje. Dla części rodziców to jedyne realne wsparcie. Inni uważają, że szkoła nie powinna zastępować domu do późnego wieczora. – Nie chcę, żeby moje dziecko siedziało w szkole do 20:00. To nie jest normalne. Ale jeśli mam wybór między tym a zostawieniem córki samej w domu, to wybieram świetlicę – przyznaje mama 8-latki. Rodzice podkreślają, że problem nie wynika z ich wygody, ale z tego, jak wygląda współczesna praca. Nie każdy może wyjść z biura o 15:00, pracować zdalnie albo liczyć na pomoc bliskich. W sieci coraz częściej pojawiają się głosy, że szkoły nadal działają według zasad sprzed kilkudziesięciu lat, choć życie rodzin wygląda zupełnie inaczej. „Nie wszyscy mają babcie i ciocie na zawołanie” – piszą rodzice. Wielu z nich uważa, że świetlica nie powinna być dodatkiem, ale normalnym wsparciem dla rodzin pracujących do późna. Nie brakuje jednak przeciwników takiego rozwiązania. Część rodziców i nauczycieli uważa, że wydłużanie godzin do 20.00 zamieni świetlice w „przechowalnie”, a dzieci będą spędzać poza domem po 10–12 godzin dziennie. Taki argument pojawia się coraz częściej przy okazji dyskusji o planowanych zmianach. „Świetlica to nie tylko siedzenie przy stoliku” Jest jeszcze jeden problem. Wielu rodziców uważa, że nawet jeśli świetlice będą działały dłużej, powinny też wyglądać inaczej niż dziś. – Mój syn mówi, że po lekcjach dzieci siedzą przy stolikach, a panie każą im być cicho. Nie ma zabaw, nie ma ruchu, nie ma pomysłów. Jeśli dziecko ma spędzać tam kilka godzin, to świetlica nie może być tylko poczekalnią – mówi mama trzecioklasisty. Rodzice coraz częściej zwracają uwagę, że świetlice są przepełnione, brakuje w nich materiałów, gier i zajęć. W wielu szkołach nauczyciele opiekują się jednocześnie kilkudziesięciorgiem dzieci. Nic dziwnego, że trudno wtedy zorganizować coś więcej niż odrabianie lekcji i siedzenie przy stoliku. Zdarza się, że same rady rodziców organizują zbiórki na kredki, gry i książki, bo szkoła nie ma na to pieniędzy. Rodzice nie chcą jednak tylko dłuższych godzin. Chcą mieć pewność, że dziecko będzie tam bezpieczne, zajęte i zaopiekowane, a nie po prostu przeczeka do wieczora. Napisz do nas: redakcja@mamotoja.pl Zobacz także: Szkoła to laboratorium wstydu. „Najgorsze są te sekundy, gdy wszyscy patrzą”
4 oznaki, że wychowujesz dziecko mlecza. Możesz mu pomóc, by nie stało się odludkiem
Dziecko-mlecz potrafi dobrze adaptować się do zmian i radzić sobie ze stresem. Brzmi świetnie? W rzeczywistości dzieci o takich cechach miewają problemy, które łatwo przeoczyć. Sprawdź, jakie cechy mają dzieci-mlecze i na co warto zwrócić uwagę w codziennym wychowaniu.
Niektóre dzieci zaskakują spokojem nawet wtedy, gdy wokół dużo się dzieje: nowa sytuacja, zmiana planów, inna grupa, napięty dzień w domu. Właśnie do nich pasuje określenie dziecko-mlecz. Dla rodzica takie zachowania kojarzą się z odpornością psychiczną. To jednak także sygnał, by pamiętać, że „Radzę sobie” nie zawsze oznacza „Nic nie czuję”. Cechy dziecka-mlecza, które najłatwiej zauważyć w codzienności Dziecko-mlecz często sprawia wrażenie, że jest odporne na trudności: raz jest dobrze, raz źle, a ono wciąż idzie do przodu. Zdarza się, że rozwija się i osiąga swoje cele nawet przy wyzwaniach takich jak trudna sytuacja ekonomiczna czy skomplikowane relacje rodzinne. Najczęściej wskazywane cechy dziecka-mlecza to: zdolność adaptacji do zmiennych warunków wytrzymałość i skuteczne radzenie sobie ze stresem mniejsza wrażliwość na bodźce z otoczenia tendencja do odnoszenia sukcesów mimo wyzwań Odporność ma drugą stronę − i tu robi się trudniej Dziecko-mlecz bywa „dzielne” tak długo, że łatwo przeoczyć moment, w którym zaczyna mu być ciężko. To wymaga ogromnej uważności rodziców − zwłaszcza gdy dziecko rzadko prosi o pomoc. Na co zwrócić uwagę: trudności w wyrażaniu uczuć i mówieniu o problemach (czasem dziecko traktuje to jak słabość) bagatelizowanie własnych przeżyć, emocji lub osiągnięć nadmierna niezależność, przez którą trudniej poprosić o wsparcie trudności w budowaniu głębokich relacji kłopot z rozumieniem lub wczuwaniem się w perspektywę innych osób w różnych sytuacjach Dodatkowe kroki, które mogą pomóc w domu bez dokładania presji Poziom wrażliwości to cecha charakteru, a nie zaburzenie. W codziennym życiu zwykle najlepiej działa prosta, spokojna uważność: obserwacja i dostosowanie się do potrzeb dziecka. Kroki, które możesz powoli wprowadzać, jeśli wychowujesz dziecko-mlecza: sprawdzaj, jak dziecko reaguje na hałaśliwe czy zatłoczone miejsca, przyglądaj się, jak przeżywa konflikty z rówieśnikami, zauważaj, co dzieje się po niepowodzeniach, takich jak słaba ocena czy przegrana w grze, gdy emocje są intensywne, szukaj konstruktywnych sposobów, by pomóc dziecku je oswoić, wzmacniaj więź rozmową i wspólnym czasem, nawet jeśli dziecko wygląda na takie, które „poradzi sobie samo”, jeśli czujesz, że potrzebujecie wsparcia, rozważ kontakt ze specjalistą i wybierz osobę, przy której czujesz się komfortowo — to pomaga zbudować bezpieczną przestrzeń. Źródło: parents.com Zobacz też: Po tym dziecko już ci nie zaufa. 7 rodzicielskich błędów, które trudno naprawić