Dzieci w Norwegii nie umieją czytać, a zrozumienie SMS-a to wyczyn. Wszystko przez 1 przedmiot

W Norwegii, kraju liczącym 5,6 mln mieszkańców, skala kłopotów z czytaniem przestała być tematem „na później”. Około pół miliona osób ma trudność z odczytaniem SMS-a lub prostej instrukcji, a najmocniej widać to w grupie dzieci i młodzieży.

W badaniu PIRLS, które dotyczy przyjemności czytania u dzieci, Norwegia znalazła się na ostatnim miejscu wśród 65 państw. Z kolei w teście PISA sprawdzającym kompetencje 15-latków wynik kraju wypadł wyraźnie poniżej średniej międzynarodowej. To zestaw danych, obok którego trudno przejść obojętnie, zwłaszcza gdy w domu rośnie uczeń.

Rok 2016 i szkolny zwrot w stronę ekranów

Za punkt zwrotny uznaje się 2016 r., gdy wprowadzono rozwiązanie, w którym każde dziecko rozpoczynające edukację w wieku pięciu lat dostawało od państwa iPada. Urządzenia nie miały kontroli rodzicielskiej, a rodzice zgłaszający zastrzeżenia bywali odbierani jako „mało nowocześni”. W praktyce w wielu klasach książki zaczęły znikać z codziennego obiegu, a czytanie coraz częściej przegrywało z aktywnościami na ekranie.

Dla rodzin to szczególnie trudny moment: kiedy w szkole dominuje jeden model pracy, rodzicowi ciężko jest go równoważyć bez poczucia, że działa „pod prąd”. Jednocześnie efekty widać szybko, bo czytanie to umiejętność, która potrzebuje regularności. Jeśli wypada z planu dnia, dziecko traci kontakt z dłuższym tekstem, z narracją i z językiem, który rzadko pojawia się w krótkich komunikatach.

Język „kuchenny” zamiast bogatego słownictwa

Wśród wskazywanych skutków pojawia się zubożenie języka: młodzi mają częściej posługiwać się tak zwanym „językiem kuchennym”, czyli zasobem słów ograniczonym do codziennych, prostych spraw. Taki słownik ma obejmować kilkanaście tysięcy słów. Dla porównania osoba, która czyta książki, może dysponować słownictwem rzędu 55–70 tys. słów.

To nie jest wyłącznie kwestia „ładniejszego mówienia”. Uboższy język utrudnia opisywanie emocji, precyzyjne formułowanie myśli i rozumienie poleceń w szkole. W domu często wygląda to bardzo zwyczajnie: dziecko szybciej się zniechęca przy lekturze, myli sens zdań, nie wyłapuje ironii czy przenośni, a czasem po prostu „gubi wątek” po kilku akapitach. Kiedy tekst staje się męczący, naturalną reakcją jest ucieczka do krótszych form.

Oslo stawia na bibliotekę jako miejsce, do którego chce się wracać

W odpowiedzi na słabe wyniki wdrożono wiele działań mających ratować czytelnictwo. Jednym z najbardziej wyrazistych przykładów jest podejście bibliotek w Oslo, z główną biblioteką Deichman Björvika na czele. To nowoczesna, pięciokondygnacyjna siedziba. Szybko jednak okazało się, że sama atrakcyjna przestrzeń nie wystarczy, a proste zachęty dla młodych, jak popołudnia z darmową pizzą, nie przyniosły przełomu.

Dziś biblioteka gra detalami i doświadczeniem: w czytelni jest 1100 krzeseł w różnych formach, od zwykłych po bujane, a także takie na kółkach, na których można się kręcić. Do tego dochodzi pomysł oparty na nastolatkach, którzy pracują w przybibliotecznych radach po 2 godziny tygodniowo. Stawka wynosi 187 koron za godzinę. Ich rola jest prosta: przyprowadzać rówieśników i budować modę na bywanie w bibliotece.

Kluczowe jest to, że młodzi nie są „na wejściu” rozliczani z czytania. Zamiast tego dostają wybór aktywności: warsztaty pisania tekstów raperskich, turnieje szachowe, jazdę na rolkach wokół stosów książek czy nawet naukę czyszczenia sportowych butów. Mechanizm ma oswajać z miejscem i sprawić, by biblioteka stała się znajoma, a dopiero potem prowadzić do wypożyczania książek.

W 2025 r. w Oslo dostępnych było 1000 różnych wydarzeń. Przy tej okazji wypożyczono 2,2 mln książek w 23 filiach biblioteki, a połowa wypożyczeń dotyczyła książek dziecięcych. To sygnał, że odzyskiwanie młodych czytelników może wymagać cierpliwości i sprytnego „pierwszego kroku” — takiego, który zaczyna się od relacji z miejscem, a kończy na książce.

Źródło: The Times

Zobacz też: Jak ograniczyć dziecku telefon bez awantury w domu: 5 zasad do wprowadzenia „na już”