Ile czasu dziecko może spędzać przed ekranem? Nowe wytyczne nieźle namieszają

Amerykańska Akademia Pediatrii opublikowała niedawno nowe stanowisko w czasopiśmie „Pediatrics”, które zmienia sposób myślenia o korzystaniu przez dzieci z ekranów. Specjaliści nie skupiają się już wyłącznie na prostym liczeniu minut spędzonych przed telewizorem czy smartfonem. Coraz częściej mówią o całym „środowisku cyfrowym”, w którym funkcjonują młodzi użytkownicy – obejmującym nie tylko urządzenia, lecz także aplikacje, algorytmy, wirtualnych asystentów oraz mechanizmy działania platform internetowych.

Ta zmiana perspektywy jest znacząca. Współczesny ekran to nie tylko kreskówka czy prosta gra. To również wejście do świata zaprojektowanego tak, aby zatrzymywać uwagę jak najdłużej. Automatyczne odtwarzanie kolejnych filmów, niekończące się przewijanie treści czy systemy nagradzania użytkownika sprawiają, że dzieci łatwo mogą spędzać w nim więcej czasu, niż pierwotnie planowano.

Co naprawdę ma znaczenie – nie tylko liczba minut

Aktualne rekomendacje dotyczące korzystania z ekranów podkreślają, że sam limit czasu nie jest jedynym wyznacznikiem zdrowych nawyków cyfrowych. Istotne są także inne czynniki: wiek dziecka, jego temperament, relacje rodzinne czy sposób działania danej aplikacji lub platformy.

Eksperci zwracają uwagę, że nawet krótszy czas ekranowy nie będzie korzystny, jeśli dziecko korzysta z mediów samotnie albo ma kontakt z niskiej jakości treściami.

Amerykańska Akademia Pediatrii przedstawia jednak orientacyjne wskazówki dla rodziców:

• Niemowlęta – w przypadku tak małych dzieci kontakt z ekranem nie wnosi żadnej wartości rozwojowej, eksperci zalecają, by do 18. miesiąca życia trzymać dzieci z dala od technologii.
• Małe dzieci (do wieku przedszkolnego) – najlepiej, aby czas przed ekranem nie przekraczał jednej godziny dziennie.
• Dzieci szkolne i nastolatki – przyjmuje się, że wystarczy około 1–2 godzin dziennie czasu rozrywkowego, przy czym nie wlicza się w to korzystania z technologii w celach edukacyjnych.

W praktyce oznacza to, że rodzice powinni patrzeć na cały plan dnia dziecka: sen, ruch, naukę oraz relacje społeczne. Dopiero w tym kontekście można ocenić, czy obecność mediów cyfrowych jest zdrowo zrównoważona.

Co mówią badania o nadmiernym korzystaniu z ekranów?

Zarówno specjaliści z Amerykańskiej Akademii Pediatrii, jak i polscy eksperci zwracają uwagę, że intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych może wpływać na rozwój najmłodszych.

U dzieci do około 18. miesiąca życia korzystanie z ekranów praktycznie nie przynosi korzyści rozwojowych – wyjątkiem są rozmowy wideo z bliskimi. W przypadku przedszkolaków częste oglądanie nieedukacyjnych treści bez udziału dorosłych wiąże się z większym ryzykiem trudności w rozwoju mowy, problemów ze snem czy regulacją emocji.

Badania wskazują także, że u dzieci w wieku szkolnym zbyt długi czas ekranowy może wpływać na pogorszenie koncentracji, skrócenie czasu snu oraz gorsze wyniki w nauce.

W przypadku nastolatków zależność jest bardziej złożona. Naukowcy zauważają, że intensywne korzystanie z mediów cyfrowych bywa powiązane z niższym dobrostanem psychicznym. Jednocześnie technologia może pomagać młodym ludziom rozwijać pasje i budować relacje społeczne – szczególnie wtedy, gdy korzystają z niej przy wsparciu dorosłych.

„Cyfrowy uspokajacz” i zjawisko technoference

Nowe rekomendacje zwracają uwagę na jeszcze jeden ważny problem. Urządzenia mobilne coraz częściej pełnią rolę „cyfrowego uspokajacza”. Rodzice sięgają po telefon lub tablet, aby zająć dziecko w trudnej chwili – w restauracji, podczas podróży czy w czasie napadu złości.

Specjaliści ostrzegają jednak, że takie rozwiązanie może utrudniać dzieciom naukę radzenia sobie z emocjami. Zamiast stopniowo rozwijać umiejętność samoregulacji, dziecko uczy się szukać natychmiastowego rozproszenia w ekranie.

Drugim zjawiskiem, na które zwracają uwagę badacze, jest „technoference”. Oznacza ono sytuacje, gdy to rodzic jest pochłonięty ekranem – telefonem, laptopem czy tabletem – i przez to ogranicza kontakt z dzieckiem. Tego typu przerwy w komunikacji mogą osłabiać relację i poczucie bezpieczeństwa najmłodszych.

Jak wprowadzić zdrowe zasady korzystania z technologii?

W Polsce nie funkcjonują sztywne, ogólnokrajowe limity dotyczące czasu ekranowego. Specjaliści z instytucji takich jak NASK zalecają jednak unikanie ekranów do około 18. miesiąca życia (poza rozmowami wideo) oraz ograniczenie czasu korzystania do około godziny dziennie u dzieci w wieku od 2 do 5 lat.

W przypadku starszych dzieci najważniejsze jest zachowanie równowagi między mediami cyfrowymi a snem, aktywnością fizyczną i kontaktami z rówieśnikami.

Rodzicom rekomenduje się m.in.:

• ustalanie jasnych zasad korzystania z urządzeń w domu,
• wspólne oglądanie i omawianie treści,
• zachęcanie do aktywności na świeżym powietrzu,
• sprawdzanie, z jakich aplikacji i platform korzysta dziecko.

Technologia i rozwój mózgu dziecka

Specjaliści podkreślają również, że pierwsze lata życia są kluczowe dla rozwoju mózgu. W tym okresie układ nerwowy jest szczególnie plastyczny, dlatego środowisko, w którym rozwija się dziecko, ma ogromne znaczenie.

Nadmierna ekspozycja na ekrany w bardzo młodym wieku może wpływać na rozwój mózgu, podczas gdy ruch i aktywność fizyczna wspierają zdrowie dziecka. Nawet codzienny półgodzinny spacer pomaga zmniejszać ryzyko otyłości, cukrzycy typu 2 czy problemów sercowo-naczyniowych.

Eksperci podkreślają również znaczenie jakości treści. Nie wszystkie gry i aplikacje są takie same. Warto wybierać te, które mają charakter edukacyjny, dbają o prywatność dzieci i nie wykorzystują mechanizmów uzależniających.

Nowe zalecenia – wskazówka dla rodziców

Wnioski płynące z rekomendacji Amerykańskiej Akademii Pediatrii są dość jasne: liczba minut spędzonych przed ekranem to tylko część większego obrazu. Równie ważne jest to, czy technologia nie zastępuje snu, ruchu i relacji rodzinnych.

Największy wpływ na cyfrowe nawyki dzieci mają codzienne decyzje dorosłych. Wspólne ustalanie zasad, rozmowy o treściach i dawanie dobrego przykładu mogą sprawić, że technologia stanie się narzędziem wspierającym rozwój, a nie przeszkodą w nim.

Źródło: Rzeczpospolita

Zobacz też: Już ponad 60% dzieci cierpi z powodu phubbingu. „Rodzice wolą patrzeć w telefon”