Rodzice podążają za tym trendem i myślą, że robią dobrze. Safetyism niszczy po cichu

Jeszcze kilkanaście lat temu o nadopiekuńczości mówiło się głównie w kontekście „rodziców helikopterów”. Dziś coraz częściej pojawia się inne pojęcie – safetyism. Nie jest to oficjalna metoda wychowawcza, lecz termin opisujący kulturę wychowania, w której bezpieczeństwo – także emocjonalne – staje się wartością absolutną.

Czym jest safetyism?

Termin „safetyism” spopularyzowali m.in. amerykańscy badacze Jonathan Haidt i Greg Lukianoff. W kontekście rodzicielstwa oznacza on przekonanie, że:

• dzieci należy chronić przed większością stresujących sytuacji,
• trudne emocje są potencjalnie szkodliwe,
• ryzyko powinno być eliminowane wszędzie tam, gdzie to możliwe,
• rolą dorosłych jest zapobieganie nie tylko krzywdzie, ale też frustracji czy porażce.

Jak wygląda safetyism w codziennym życiu?

W praktyce safetyism nie musi wyglądać spektakularnie. Często przyjmuje formę drobnych, codziennych interwencji – wyręczania, nadmiernego ostrzegania, unikania wyzwań. Rolą dorosłych staje się przewidywanie problemów i interweniowanie, zanim dziecko zdąży się z nimi zmierzyć.

Może to być m.in.:

• wyręczanie dziecka przy ubieraniu się czy obowiązkach domowych takich jak sprzątanie, ścielenie łóżka,
• rezygnowanie z udziału w konkursach „na wszelki wypadek”,
• szybkie gaszenie frustracji, zanim dziecko spróbuje poradzić sobie samo,
• nadmierne ingerowanie w konflikty z rówieśnikami,
• unikanie sytuacji, w których może się pomylić lub przegrać,
• nadmierne negocjowanie zasad w szkole w imieniu dziecka.

Intencja pozostaje ta sama – ochronić. Pytanie brzmi, przed czym i jakim kosztem.

Skąd bierze się potrzeba ciągłego chronienia?

Popularność safetyismu nie wzięła się znikąd. Rodzice funkcjonują w świecie, który intensywnie nagłaśnia zagrożenia, są bardziej świadomi kwestii zdrowia psychicznego dzieci, a jednocześnie podlegają presji bycia „idealnym” opiekunem.

W tle często pojawiają się:

• medialne doniesienia o przemocy i kryzysach,
• społeczna narracja o konieczności zapobiegania traumom,
• doświadczenia pandemii i niepewności,
• porównywanie się z innymi rodzicami w mediach społecznościowych.

Wszystko to wzmacnia przekonanie, że należy być czujnym i chronić dziecko przed potencjalnymi zagrożeniami. Problem w tym, że z czasem wszystko staje się potencjalnym zagrożeniem: nawet sytuacje, które mają ogromne znaczenie dla zdrowego rozwoju dziecka.

W końcu dzieci uczą się radzenia sobie z trudnościami nie poprzez ich całkowite eliminowanie, lecz poprzez stopniowe mierzenie się z wyzwaniami w bezpiecznych ramach – z obecnością dorosłego, który wspiera, ale nie wyręcza.

Z troski o dzieci musimy im dać:

• możliwość popełniania błędów,
• doświadczanie frustracji i nauka jej regulacji,
• stopniowe poszerzanie samodzielności,
• wzmacnianie poczucia sprawczości.

Gdy każdy problem traktowany jest jak kryzys, dziecko może zacząć postrzegać świat jako miejsce nieustannie wrogie.

Gdzie przebiega granica między troską a nadopiekuńczością?

Nie chodzi o narażanie dzieci na realne niebezpieczeństwo. Chodzi o odróżnianie sytuacji wymagających natychmiastowej interwencji od tych, które są po prostu trudne, ale rozwojowe.

Nadmiar ochrony bywa wiązany z:

• lękiem,
• unikaniem nowych wyzwań,
• trudnością w podejmowaniu decyzji,
• niską tolerancją na porażkę,
• zależnością od dorosłych.

W centrum tej debaty znajduje się także stosunek do emocji. Złość, smutek czy rozczarowanie bywają dziś traktowane jak coś, co trzeba natychmiast „naprawić”. Tymczasem rolą dorosłych jest raczej pomoc w ich zrozumieniu niż usuwanie dyskomfortu.

Zobacz także: Dziecko nie jest „niegrzeczne”, ono sobie nie radzi. 5 sposobów na przeciążenie sensoryczne