Gdzie nastolatki kupują papierosy i e-papierosy?
STOP18! zapytało o to 310 osób w wieku 16 i 17 lat, które zadeklarowały korzystanie z wyrobów nikotynowych. Badanie przeprowadzono w czerwcu 2026 roku metodą ankiety internetowej. Odpowiedzi mogą być dla rodziców zaskakujące. Aż 75,8 proc. badanych wskazało, że kupuje wyroby nikotynowe w sklepach stacjonarnych. Może to być sklep spożywczy, kiosk albo sklep specjalizujący się w sprzedaży e-papierosów.
WIDEO…
Internet wcale nie jest głównym źródłem. Zakupy w sklepach internetowych wskazało 10 proc. badanych, 4,5 proc. - media społecznościowe, a 9,7 proc. inne sposoby zakupu. Problem nie polega więc wyłącznie na tym, że młodzi ludzie znajdują w sieci sposoby na zdobycie produktów, których nie powinni móc kupić. Z badania wynika, że najczęściej idą po nie po prostu do stacjonarnego punktu sprzedaży.
"Pytają cię o dowód?"
Jeszcze bardziej zastanawiające są odpowiedzi na pytanie o sprawdzanie wieku.
44,7 proc. ankietowanych nastolatków odpowiedziało, że sprzedawca tylko czasami prosi ich o pokazanie dowodu osobistego. 24,3 proc. twierdzi, że właściwie nigdy się to nie zdarza. Regularne sprawdzanie wieku przez sprzedawców deklaruje 31,1 proc. badanych. Oznacza to, że ponad 70 proc. uczestników badania nie miało większych problemów z zakupem wyrobów tytoniowych lub nikotynowych z powodu braku konsekwentnej weryfikacji wieku.
A przepisy są jednoznaczne: wyrobów tytoniowych, papierosów elektronicznych, pojemników zapasowych oraz woreczków nikotynowych nie wolno udostępniać osobom poniżej 18. roku życia. Jeśli sprzedawca ma wątpliwości dotyczące wieku klienta, może zażądać dokumentu, który go potwierdzi. Za złamanie zakazu sprzedaży osobie niepełnoletniej grozi grzywna do 2 tys. zł.
Co najczęściej wybieraja?
Badacze sprawdzili również, po jakie produkty sięgają nastolatki uczestniczące w badaniu. Zdecydowanie najczęściej wskazywane były e-papierosy - korzystanie z nich zadeklarowało 71,6 proc. wszystkich badanych. Wśród 16-latków odsetek ten wynosił aż 85,4 proc., a wśród 17-latków 69,5 proc. Papierosy tradycyjne częściej pojawiały się w odpowiedziach starszych nastolatków. Wskazało je 14,6 proc. badanych 16-latków i 25,3 proc. 17-latków. Pozostałe produkty pojawiały się znacznie rzadziej. Wśród 17-latków 2,6 proc. wskazało tytoń do palenia, 1,5 proc. tytoń do podgrzewania, a 1,1 proc. saszetki nikotynowe.
Kupują również przez internet
Choć sklep stacjonarny pozostaje najczęściej wskazywanym miejscem zakupu, badanie pokazuje także rolę internetu. W stacjonarnych punktach sprzedaży e-papierosy były kupowane ponad dwa razy częściej niż tradycyjne papierosy - odpowiednio 67,7 proc. i 28,1 proc. wskazań. W przypadku zakupów internetowych różnica jest jeszcze większa. E-papierosy stanowiły aż 93,5 proc. wskazań, natomiast tradycyjnych papierosów nie wskazał w tym kanale żaden z badanych.
To istotne także dlatego, że w Polsce obowiązuje zakaz sprzedaży wyrobów tytoniowych i nikotynowych przez internet. Zakaz sprzedaży na odległość obowiązuje niezależnie od wieku kupującego. Od lipca 2025 roku osobom niepełnoletnim nie wolno sprzedawać również saszetek nikotynowych oraz e-papierosów bez nikotyny.
Sprzedawca może powiedzieć "nie"
Maciej Ptaszyński, prezes Polskiej Izby Handlu, komentując wyniki badania, zwraca uwagę, że w przypadku produktów przeznaczonych wyłącznie dla osób dorosłych nie powinno być miejsca na pobłażliwość ze strony sprzedawców. Program STOP18! zachęca handel, aby w przypadku klientów, których wiek może budzić wątpliwości, sprawdzanie dokumentu stało się standardem. Jak podkreśla Ptaszyński, każda odmowa sprzedaży papierosów dziecku jest sukcesem zarówno z punktu widzenia zdrowia publicznego, jak i odpowiedzialności handlu.
Wyniki badania pokazują bowiem dość prosty problem: przepisy zakazujące sprzedaży niepełnoletnim istnieją, ale dla wielu 16- i 17-latków samo kupienie produktu nikotynowego nadal nie stanowi dużej przeszkody.
O badaniu: Badanie STOP18! przeprowadzono w czerwcu 2026 roku metodą CAWI na ogólnopolskiej grupie 310 osób w wieku 16-17 lat, które zadeklarowały korzystanie z wyrobów nikotynowych.
